Από την Αλεξάνδρα Βεκιάρη //

Αλσατία. Με γιορτινά παζάρια μοναδικά στο είδος τους, έθιμα που διατηρούνται ζωντανά από τον Μεσαίωνα και βουνά από λαχταριστά γλυκά παντού, η καρδιά της Αλσατίας χτυπά πιο δυνατά από ποτέ την περίοδο των Χριστουγέννων.

-Αν η μυρωδιά φρεσκοψημένων βουτυράτων μπισκότων σας μεταφέρει συνειρμικά στα χρόνια της αθωότητας, αν είστε αμετανόητοι φανατικοί του Αϊ-Βασίλη, αν ο στολισμός του χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι το φόρτε σας στη διακόσμηση, τότε, το… φυσικό σας περιβάλλον, κάθε που έρχονται Χριστούγεννα, είναι οι πόλεις και τα μεσαιωνικά χωριά της παινεμένης Αλσατίας.

-«Δοκιμάστε αυτό!» Η Μιρέιγ Οστέρ βάζει στο χέρι μου ένα κομματάκι ψωμί, σαν αντίδωρο, καθώς περιεργάζομαι τον πάγκο με τα καλούδια της στο Χριστουγεννιάτικο Παζάρι του Στρασβούργου και δεν ξέρω τι να πρωτο-διαλέξω. «Είναι τα επτά μπαχαρικά», λέει με καμάρι και το πρόσωπό της φωτίζεται! Με απαράμιλλο πάθος, αρχίζει να απαριθμεί τα συστατικά της συνταγής, ενώ η ευγένεια και ο ενθουσιασμός της δεν την εγκαταλείπουν, όσες φορές μέσα στη μέρα κι αν το κάνει αυτό –και είναι αμέτρητες. «Βάζω κανέλα, γαρίφαλο, μοσχοκάρυδο, πιπέρι, γλυκάνισο, πιπερόριζα και κυρίως κάρδαμο, τριμμένο στο χέρι. Είναι πάρα πολύ κουραστικό, αλλά είναι αυτό που κάνει τη διαφορά». Καθώς το ψωμάκι λιώνει στο στόμα, χίλια αρώματα από ευωδιαστά μπαχαρικά κατακλύζουν τον ουρανίσκο. Το ένα διαδέχεται το άλλο και όλα μαζί στο τέλος κάνουν ένα γευστικότατο μπουκέτο. Όπως ένα παλιό, καλό κρασί.

Είπα κρασί; Δίπλα μου ακριβώς, μπροστά από μια μεγάλη μαρμίτα που μοσχοβολά αχνιστό κρασί, ένα ζευγάρι χτυπά τα πόδια του ρυθμικά για να ζεσταθεί, ενώ περιμένει να σερβιριστεί. Η «ανάπαυλα του Αλσατού πολεμιστή» ο οποίος, όπως κάθε χρόνο αυτές τις σαράντα μέρες πριν τα Χριστούγεννα, αψηφά το κρύο και συγχρωτίζεται, πιάνει κουβέντα, δοκιμάζει γλυκά, αγοράζει στολίδια και δώρα, για το σπίτι, τους φίλους, την οικογένεια, μέσα σε έναν παροξυσμό προετοιμασίας, που καταλαμβάνει όλους, ανεξαιρέτως, τους ντόπιους. Σαν κι αυτόν τον πάτερ-φαμίλια που, με δεξιοτεχνία πρωταθλητή σλάλομ, ανοίγει δρόμο μέσα στο χαρούμενο πλήθος του παζαριού, με το έλατο που μόλις αγόρασε φορτωμένο στην πλάτη, αδιαμαρτύρητα! Όσο για τον πιτσιρικά με τα χέρια γεμάτα κουλουράκια, μάλλον τσακωτό τον έκανε η παρακείμενη madame, αν κρίνω από το ύφος που του μιλά με βαριά βαριά αλσατική προφορά. Αλλά πώς να αγιάσει κανείς με τόσα βουνά από ζαχαρωτά και γλυκά γύρω τριγύρω και φουφούδες που ψήνουν ακατάπαυστα και σου γαργαλούν τη μύτη –αυτό το ψωμάκι, το bierewecke, το γεμιστό με φρούτα μαριναρισμένα στο κιρς είναι αριστούργημα! Από τη στιγμή που θα ανάψει το πρώτο από τα τέσσερα κεριά στο στεφάνι της Σαρακοστής των Χριστουγέννων, γύρω στο τέλος Νοεμβρίου, ζαχαροπλαστεία και φούρνοι σαν να παίρνουν το σύνθημα και αρχίζουν να ψήνουν, πυρετωδώς, τόνους παραδοσιακά γλυκά με περίεργα ονόματα, αλλά ποιος νοιάζεται γι΄ αυτά.

colmar2

-Κι από την άλλη, ένας άλλος πυρετός, ο διακοσμητικός. Σπίτια, μαγαζιά, δρόμοι, ακόμη και στενά δρομάκια, στις πόλεις και τα πανέμορφα μεσαιωνικά χωριά όλης της περιοχής, από το Στρασβούργο μέχρι το Κολμάρ και από το Κάιζερμπεργκ, μέχρι το Βάνγκερμπουργκ, στολίζονται με γιρλάντες, χριστουγεννιάτικα δέντρα και φωτάκια, που ανάβουν μόλις σουρουπώσει, για να δώσουν στα πάντα μια παραμυθένια διάσταση. «Τα Χριστούγεννα στην Αλσατία, η ατμόσφαιρα είναι οικογενειακή, παρείστικη, ανθρώπινη… Μια ανεπανάληπτη ευκαιρία για να την επισκεφτεί κανείς, να γευτεί εδέσματα που φτιάχνονται μόνο μια φορά το χρόνο και να μοιραστεί την εμπειρία με φίλους και δικούς του ανθρώπους», καταθέτει ο Ζαν-Μισέλ Ασμπιγκέ, παρασκευαστής ψωμιού.

-Εκτός αν όλη τη χρονιά ήταν… κακό παιδί. Οπότε θα πρέπει να τρέμει, μήπως τον τσακώσει ο Χανς Τραπ, ένα ξωτικό-τιμωρός με γενειάδα και προβειά. Διότι στην Αλσατία, χωνευτήρι του γαλλικού και του γερμανικού πολιτισμού, λόγω της θέσης της στα σύνορα των δύο χωρών που τη διεκδίκησαν πολλάκις στο παρελθόν, εκτός από τον Αϊ-Βασίλη και τον πρόγονό του, τον Άγιο Νικόλαο, ζωντανεύουν και κυκλοφορούν στο δρόμο, ένα σωρό ακόμη μυθικά πλάσματα, αλλά και μεσαιωνικές παραδόσεις.

-Ανάμεσά στις τελευταίες, ο στολισμός του χριστουγεννιάτικου έλατου. Σύμφωνα με σωζόμενη γραπτή μαρτυρία από βιβλίο του 1521, το οποίο βρέθηκε στην Σελεστά και φυλάσσεται στην Ουμανιστική Βιβλιοθήκη της περιοχής, το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο που στολίστηκε, επί της γης, ήταν ένα αλσατικό έλατο! Γι΄ αυτό, αν βρεθείτε στη Σελεστά, θα θαυμάσετε και τα γιγαντιαία έλατα που στολίζονται κάθε χρόνο στο ύπαιθρο, διαγράφοντας ένα εξελικτικό μονοπάτι του στολισμού του έλατου στα χρόνια που πέρασαν, τιμής ένεκεν!

Turckheim - Alsace - France

Βόλτες με άρωμα κανέλας

-Εξ ίσου παλιά, από το Μεσαίωνα κι αυτή, είναι και η παράδοση των χριστουγεννιάτικων παζαριών, που έχει τις ρίζες της στη Γερμανία. Η Niklausmarkt (αγορά του Αγίου Νικολάου) ξαναβαφτίστηκε σε Christkindelmärik (αγορά του Υιού Ιησού) για να συμπεριλάβει στους κόλπους της χριστιανούς, καθολικούς και προτεστάντες και, παρά τους πολέμους και τις μεγάλες ιστορικές αλλαγές, το χριστουγεννιάτικο αυτό έθιμο εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Αλσατία, αλλά και την υπόλοιπη Γαλλία. «Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, ειδικά στο χωριό Κάιζερμπεργκ (γενέτειρα του νομπελίστα γιατρού Αλβέρτου Σβάιτσερ) τα χριστουγεννιάτικα παζάρια γνωρίζουν νέες, μεγάλες δόξες», λέει μια ξεναγός στο Κολμάρ «προσελκύοντας τουρίστες με τα ανάλογα οικονομικά οφέλη και χαρίζοντας στην Αλσατία τον επιθετικό προσδιορισμό ‘Χώρα των Χριστουγέννων’». Αλλά και τα υπόλοιπα παζάρια, με πρώτο και παλαιότερο του Στρασβούργου, να απλώνεται με τα μικρά ξύλινα σπιτάκια του στην πλακόστρωτη πλατεία, μπροστά στον Καθεδρικό Ναό της Παναγίας, δεν υστερούν. Συχνά, μάλιστα, είναι και μονοθεματικά, όπως το εξαιρετικό Γαστρονομικό Παζάρι της Ομπερνέ. «Οφείλουμε, ωστόσο, να προστατεύσουμε την παράδοση» επισημαίνει ο Φρανσουά Κίφερ, παραγωγός από την Ομπερνέ. «Ειδικά στο παζάρι του Στρασβούργου, σε ποσοστό 50%, παρατηρείται το φαινόμενο, προϊόντα που πωλούνται να μην είναι ντόπια, αλλά εισαγόμενα μαζικής παραγωγής, με αποτέλεσμα οι βέροι Αλσατοί να μην πλησιάζουν κι ας συρρέουν οι τουρίστες με τα πούλμαν, μόνο και μόνο για να το επισκεφτούν».

-Αφήνοντας, όμως, στην άκρη την ολίγη γκρίνια και τα γιορτινά παζάρια, έχουμε ακόμα να κάνουμε πολλά κι ενδιαφέροντα πράγματα στην Αλσατία, χριστουγεννιάτικα. Άλλωστε, η καταναλωτική μανία ποτέ και πουθενά δεν θα έπρεπε να υπερτερεί της χριστουγεννιάτικης ατμόσφαιρας, που, ειδικά εδώ στην Αλσατία, σημαίνει: χαρούμενες συναθροίσεις, τυχαίες συναντήσεις και άσκοπες περιπλανήσεις με άρωμα κανέλας, υπό το αμυδρό φως λαμπιονιών που αναβοσβήνουν!

-Πριν, λοιπόν, παρακολουθήσουμε μια συναυλία ή επισκεφτούμε μια έκθεση, πριν δοκιμαστούμε σε ένα εργαστήρι διακοσμητικής, πριν πετάξουμε με τα αερόστατα για να θαυμάσουμε από ψηλά τους ορεινούς όγκους των Βοσγίων και την κοιλάδα του Μίνστερ ή πριν πάρουμε τα βουνά για μια βραδινή βόλτα με συνοδούς, φακούς και ρακέτ στα πόδια για ασφαλές περπάτημα στο χιόνι –μια δραστηριότητα που συνηθίζεται πολύ αυτές τις μέρες- ας χωθούμε σε ένα αλσατικό μπιστρό, να ξεδιψάσουμε με μια μπίρα. Όχι, όμως, μια οποιαδήποτε μπίρα, αν και η Αλσατία φημίζεται για τη ζυθοποιία της. Αλλά τη διάσημη, πικάντικη και γιορτινή «Μπίρα των Χριστουγέννων» που ζυμώνεται μόνο γι΄ αυτήν την περίοδο!

Αυτή είναι η χριστουγεννιάτικη Αλσατία και μας περιμένει να ονειροπολήσουμε… Πότε πότε το έχουμε όλοι ανάγκη…

colmar-alsace-france

-Μια μικρή-μεγάλη ιστορία για το χριστουγεννιάτικο δέντρο

-Ο στολισμός του χριστουγεννιάτικο έλατου είναι έθιμο γαλλικό, και δη αλσατικό.

Το πρώτο έλατο στολίστηκε το Μεσαίωνα στην αίθουσα συνεδριάσεων των εργατικών συνδικάτων. Δεν ήταν, όμως, τίποτα παραπάνω από ένα κλαδί κρεμασμένο από ένα δοκάρι, τα άκαμπτα φύλλα του οποίου συμβόλιζαν την ελπίδα και τη δύναμη της αναπαραγωγής της ζωής. Στο τέλος του XV αιώνα το έλατο στολίζεται με κόκκινα μήλα, ενώ από τον XVII προστίθενται πουλιά από αλουμινόχαρτο και λίγα χρόνια αργότερα γλυκά, ζαχαρωτά και χρυσά καρύδια. Στο τέλος του XVIII αιώνα κάνει την εμφάνισή του ένα πρωτοποριακό για την εποχή έλατο με περισσότερα γλυκά από ποτέ. Τον XIX αιώνα περιφράσσεται στη βάση του και στολίζεται με τη φάτνη. Η χρήση κεριών συμπίπτει με τη δυνατότητα ασφάλισης των σπιτιών στις αρχές του ΧΧ αιώνα. Ο στολισμός του έλατου με ηλεκτρικά φωτάκια είναι ένας σημαντικός σταθμός, αλλά μόλις τη δεκαετία του 1950 το  χριστουγεννιάτικο δέντρο παίρνει τη σημερινή του μορφή με τις φωτεινές γιρλάντες, τις καμπανούλες και τις μπάλες, που δεν είναι παρά η σύγχρονη εκδοχή του δέντρου με τα κόκκινα μήλα.