Της Αλεξάνδρας Βεκιάρη //

 Αμπέλια κοτλέ. Κιστερκιανά μοναστήρια. Πιπεριές, κόκκινα βουνά. Μπαρόκ εκκλησίες. Λιόδεντρα και ξεχασμένα χωριά στους μυχούς ενός ποταμού που όλα τα δροσίζει. Στάσου… πρόβατα! Ανακαλύπτοντας την ευλογημένη γη του πιο διάσημου ισπανικού κρασιού.

Κι εκεί που νομίζεις ότι τα έχεις δει όλα, να ΄σου μια τόση δα κουκίδα στον χάρτη που σου καταρρίπτει το βολικό συμπέρασμα. Ριόχα. Από ένα ποτάμι (ρίο) που το λέγανε Όχα, παραπόταμο του ορμητικού Έμπρο, που προσδιορίζει την ευρύτερη περιοχή, στα βόρεια της Ισπανίας. Για τους περισσότερους από εμάς, η γνώση για τη Ριόχα σταματά στο ότι παράγει το διασημότερο κρασί της χώρας. Αφού, όπου δεν υπάρχουν βουνά με μοναστήρια κτισμένα από το τάγμα των κιστερκιανών μοναχών, εκκλησίες φορτωμένες μπαρόκ τσαμπιά, χωριά στεφανωμένα με πριμούλες και κοπάδια από πρόβατα (βουνά που απαρτίζουν τις δύο μεγάλες οροσειρές της Ριόχα Άλτα στον νότο), υπάρχουν κοιλάδες με αμπέλια (Ριόχα Μπάχα στα βορειοανατολικά)! Και αντίστοιχα, μια σειρά από bodegas, δηλαδή οινοποιεία. Αρχιτεκτονικά αριστουργήματα του παρελθόντος, αλλά και του μέλλοντος, με την υπογραφή ενός Γκέρι ή ενός Καλατράβα! Αυτή ακριβώς η μορφολογία της Ριόχα, σε συνδυασμό με ένα ήπιο κλίμα, γέννησε ένα λαό «έξω καρδιά»! (Πώς είναι οι Βάσκοι; Καμία σχέση!) Με δικό του κιόλας μπαϊράκι, αφού από το 1982 η Ριόχα αυτονομήθηκε. Έναν λαό προικισμένο με υπομονή. Καθώς, με εξαίρεση την έξαρση του τρύγου, τη μεγαλύτερη περίοδο της ζωής του περιμένει, και περιμένει να γίνει το κρασί! Και με την ευκαιρία ρίχνει και στο τσουκάλι τα υπόλοιπα καλούδια της εύφορης γης. Αγκινάρες, πιπεριές, σπαράγγια και φασόλια. Και φτιάχνει μια εύγεστη σούπα. Αλλά και μια ξακουστή για τα νόστιμα πιάτα της κουζίνα. Και βέβαια, με τόσο κρασί, αυτόχθονες και μη, πώς θα ήταν δυνατόν να μην το ρίξουν στις γιορτές. Μάλιστα η Ριόχα γιορτάζει, επισήμως, δύο φορές το χρόνο. Στο Φεστιβάλ Αμπελουργίας κάθε Σεπτέμβριο –το αναμενόμενο- αλλά και στη Μάχη με Κρασιά κάθε Ιούνιο. Αν και η ζωή στη Ριόχα είναι γιορτή κάθε εποχή, κάθε μέρα.

rioja-1

Κάθε χωριό και παραμύθι

Στο Elciego, την ατμοσφαιρική βάσκικη Laguardia ή τη Labastida, μην πιείτε μόνο κρασί από τη διάσημη ποικιλία tempranillo. Διαβείτε το κατώφλι των εκκλησιών για να ανακαλύψετε τη μπαρόκ διακόσμησή τους με χρυσά, κατάφορτα κλαδιά αμπέλου, χαρακτηριστικό διακοσμητικό μοτίβο της ισπανικής Αναγέννησης και ενδεικτικό του πλούτου της εποχής. Σ΄ αυτά τα χωριά, με τα καλά φυλαγμένα μυστικά, η καρδιά της Ριόχα χτυπά δυνατά. Όπως και στοRemelluri. πνιγμένο στα κυπαρίσσια, τα αμπέλια και τις λεβάντες, το ομώνυμο οινοποιείο φιλοξενεί κι ένα εστιατόριο με σταθερό και απαράλλαχτο μενού (πατάτες με λουκάνικο, κοτολέτες ψημένες στις κληματόβεργες και αχλάδια στο κρασί), όπου ντόπιο παρθένο ελαιόλαδο και φυσικά κρασί μοιράζονται εξίσου τις καλύτερες των εντυπώσεων. Από το γειτονικό χωριό Haro οι ταξιδιώτες συχνά λοξοδρομούν για το Ezcaray, σημείο συγκέντρωσης των Ισπανών κυνηγών, για να επισκεφτούν το καταφύγιο που, από το 1698, διαχειρίζεται η οικογένεια του Francis Paniego -ο ίδιος είναι σήμερα σύμβουλος σεφ στο ξενοδοχείοMarques de Riscal. Κάτι οι ανεξάντλητοι πειραματισμοί του στην ντόπια κουζίνα, κάτι η συμβολή της μητέρας του, Marisa, πάνω από τις μαρμίτες κι έχετε δύο πολύ καλούς λόγους για να κάνετε μια στάση εδώ. Θέλετε κι έναν τρίτο; Θεϊκές κουβέρτες από μοχέρ, με υπογραφή Hijos de Cecilio Valganon. Προχωρώντας ανάμεσα στα γραφικά χωριά, με τον χρόνο να βαραίνει πάνω τους γοητευτικά, δεν μπορεί κάποιος να φανταστεί ότι κάποτε υπήρξαν λαμπρές κοιτίδες πολιτισμού. Είστε στο χωριό Yuso και σε ένα από τα σημαντικότερα μοναστήρια της περιοχής, το San Milan de la Cocolla, όπου, τον Χ αιώνα, γεννήθηκε η ισπανική γλώσσα! Είναι αυτό το μοναστήρι που, με λίγη επιπλέον δόση μπαρόκ για τις ανάγκες της έβδομης τέχνης, χρησίμευσε για τα γυρίσματα της ταινίας «Το όνομα του Ρόδου». Ωστόσο, το San Milan ωχριά μπροστά στο αρχιτεκτονικό διαμάντι, το μοναστήρι Santa Maria la Real στη Najera, την πρωτεύουσα των βασιλιάδων της Ναβάρα. Διακοσμημένο με ρυθμό πλατερέσκ (πρώιμη ισπανική αναγεννησιακή αρχιτεκτονική που χαρακτηρίζεται από λεπτοκαμωμένα ανάγλυφα) αποτελεί επίσης σημαντικό σταθμό στον Δρόμο του Αγίου Ιακώβου ή Camino de Santiago. Δρόμος που οδηγεί τους αναζητούντες την κάθαρση προσκυνητές στο μοναστήρι Santiago de Compostela, όπου, υποτίθεται πως φυλάσσεται το λείψανο του Αγίου Ιακώβου (Santiago). Αμέσως μετά, Λογρόνιο. Η πρωτεύουσα της Ριόχα, αλλάζει λίγο το σκηνικό. Κι εδώ πολλές εκκλησίες με τις γοτθικές σκεπές τους να φλερτάρουν τη νύχτα με τις σκιές, κι ένας Άγιος Ιάκωβος, μεγάλη η χάρη του, έφιππος να σφαγιάζει τους Μαυριτανούς, και το αρ ντεκό κτίριο της Mercado de Abastos, και ένα Μουσείο, και πολλοί πεζόδρομοι στην παλιά πόλη που τελειώνει στον ποταμό Έμπρο. Αλλά κυρίως πολυκοσμία, ένταση, ζωή! Το Λογρόνιο συγκεντρώνει τους περισσότερους από τους 308.000 κατοίκους της Ριόχα, που κάθε βράδυ συνωστίζονται στα tapas bars. Σταθείτε στην άκρη της οδού Laurel κι απολαύστε μυρωδιές. Ο τόπος μοσχοβολά pinchos, τα περίφημα ορεκτικά της Ριόχα!

 9744828-blue-grape-la-rioja-spain-stock-photo

Πιπεριές και διαβρωμένη γη

Στα ανατολικά, ο Έμπρο φέρνει μαζί του περιβόλια με κηπευτικά που φτάνουν μέχρι τη Ribera. Στο χωριό, από Σεπτέμβριο μέχρι Νοέμβριο, μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, όπως οι Peron ή οι Rosara, ψήνουν βουνά από κόκκινες πιπεριές -το «αίμα του ταύρου» τις αποκαλούν. Κι όλο το χωριό γίνεται πιπεράτο και καπνιστό! Αυτό ακριβώς το άρωμα το ξαναβρίσκεις στο πιάτο, με τις ψητές πιπεριές να κάνουν ταιριαστή παρέα με μια στάλα ελαιόλαδο. Ντόπιο κι αυτό. Χρυσοπράσινο κι αρωματικό. Από τις μικροσκοπικές ελιές της κοιλάδας Queiles. Παράγεται με ευλάβεια στη μινιμαλιστική hacienda του Alfredo Barralαπό τσιμέντο και γυαλί, που στέκει σαν σύγχρονο μοναστήρι-φόρος τιμής στα γειτονικά και παλιά, Monteagudo και Fitero. Το τελευταίο χτίστηκε το 1140 με τη γνωστή εγκράτεια, αφοσίωση στον Θεό και προσωπική εργασία των, εκ Γαλλίας ορμώμενων, Κιστερκιανών μοναχών. Αλλά σήμερα ερημώνει μέσα στα αγριόχορτα… Ανηφορίζοντας από τις Arcos del Romero έχετε στα πόδια σας όλο το μεγαλείο της πεδιάδας του Έμπρο. Από την επαρχία των μεγάλων αντιθέσεων, Αραγόνα, με τις πόλεις και τα χωριά της, σε αρχιτεκτονικό στυλ μουδεχάρ, να κρύβονται στη σκιά ερειπωμένων κάστρων ή να κουρνιάζουν στα ρυάκια και τις τεχνητές λίμνες. Μέχρι την πόλη Τουδέλα, να αντηχεί τη φωνή των πελαργών που φιλοξενεί στους πύργους του καθεδρικού της ναού και να μυρίζει αχνιστή σούπα menestra από λευκά ανοιξιάτικα σπαράγγια, σικορέ, και αγριοαγκινάρες. Όλα από τα περιβόλια του Floren Domezain, προμηθευτή των πιο διάσημων Βάσκων σεφ, με περήφανη καταγωγή από τις Bardenas Reales. Ένα όργιο της φύσης, με τη βούλα της εθνικής κληρονομιάς, όπου αργιλώδη κι ασβεστολιθικά πετρώματα, σμιλεμένα από το νερό και τον άνεμο, πορτοκαλοκόκκινα την αυγή και μοβ στο φως του δειλινού, προσφέρουν καταφύγιο, κάθε που χειμωνιάζει, στους βοσκούς και τα κοπάδια τους. Αλλά και εμπνέουν φυσιοδίφες και κινηματογραφιστές με θρύλους για νεράιδες και ξωτικά.

rioja-2

Στα χνάρια του Χέμινγουεϊ

Υπάρχει ένας λόγος να κάνετε πίσω-μπρος, αφού έχετε φτάσει τόσο κοντά, κι αυτός λέγεται Παμπλόνα. Η πόλη των απολαύσεων. Γνωστή στα πέρατα του κόσμου από την εποχή που ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ ύμνησε αυτήν και τη γιορτή του San Fermin στο έργο του «Και ο ήλιος ανατέλλει». Δέκα μέρες κραιπάλης, στα μέσα του Ιουλίου, με πρόγραμμα εξοντωτικό και απαράλλαχτο εδώ και πέντε αιώνες! Ταύροι ελευθερώνονται για να τρέξουν σε μια περιφραγμένη διαδρομή που οδηγεί στην αρένα για τις ταυρομαχίες, χιλιάδες θαρραλέοι ντόπιοι κι επισκέπτες παραβγαίνουν μαζί τους, ενώ… η οινοποσία συνεχίζεται μέχρι πρωίας μετά άφθονου passo doble. Όλο τον υπόλοιπο χρόνο τώρα, την ώρα του απεριτίφ, επιβάλλεται η βόλτα από τα μπαρ της San Gregorio και της SanNicolas. Αμέσως μετά ένα πέρασμα από το μπαρ Museo, γνωστό για τις Gildas του (tapas με ξιδάτες πιπεριές, πικάντικα όσο και η Ρίτα Χέιγουρθ), για να καταλήξετε στο Basserί όπου θα απολαύσετε ένα καρπάτσο μπακαλιάρου, επιτέλους καθιστοί, αφού έχετε ξεθεωθεί στα ψώνια: κρασιά Ναβάρας από τοMurillo και χειροποίητες, πάμφθηνες, λευκές εσπαντρίγιες με κόκκινα κορδόνια, από το Iribarren, ό,τι πρέπει για γιορτή… Και μετά ακολουθήστε τα βήματα του Χέμινγουεϊ στο Cafe Iruna στην ιστορική Plaza del Castillo, για ένα café con leche.

 

Σαν βγεις στον πηγαιμό για τη Ριόχα, μην φορτωθείς πολλά μπαγκάζια. Φρόντισε μόνο να έχεις σε εγρήγορση όλες τις αισθήσεις σου. Άκου το κρασί που ζυμώνεται και ωριμάζει. Χάιδεψε τα βαρέλια από βελανιδιά που το φυλάσσουν υπομονετικά για χρόνια. Άσε το βλέμμα σου να χαθεί μέσα στους απέραντους αμπελώνες. Μύρισε τη menestra την ώρα που αχνίζει. Γεύσου το γλυκόπιοτο κρασί από bodega σε bodega. Ζήσε, σαν σε παραμύθι, μια ζωή αληθινή. Κι εσύ κι εγώ που νομίζαμε ότι τα είχαμε δει όλα…

rioja