γράφει η Μαριλιάνα Ρηγοπούλου* //

Ανοίγει η αυλαία, φώτα, μουσική, πολύχρωμα λαμπιόνια που ιριδίζουν στα αχόρταγα βλέμματα ενός κόσμου σκληρού, αδηφάγου αποτρόπαιου κι απ’ το βάθος τυμπανοκρουσίες πομπώδεις και παιγνιώδεις συνάμα, συνοδεύουν φιγούρες ανθρώπων με γενετικές ιδιαιτερότητες, καλωσορίσατε στο Freak Show.
Σ’ ένα τσίρκο ψυχών εξαθλιωμένων, σ’ ένα θίασο νοσηρό, βορά στα μάτια των πιο ποταπών ενστίκτων, μιας ευτελούς, σκοταδιστικής ηθικής.

•Στη σκηνή του θεάτρου Vault παρουσιάζεται το έργο του Bernard Pomerance: «Ο Άνθρωπος Ελέφαντας» σε μετάφραση της Μαρλένας Γεωργιάδη και σε σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη. Το έργο του Pomerance είναι βασισμένο στην αληθινή ιστορία της ζωής του Τζον Μέρρικ του γνωστού και ως «Ανθρώπου Ελέφαντα» που έζησε στο Βικτωριανό Λονδίνο του 1880, ο οποίος υπήρξε παραμορφωμένος σχεδόν σε όλο το σώμα του, η ζωή του μαζί με την πάθησή του αποτέλεσαν έμπνευση τόσο για την Τέχνη, όσο φυσικά και για την επιστήμη καθώς αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας και μελέτης.

Το έργο του Pomerance έχει τιμηθεί με τα βραβεία Tony, Drama Desk, Obie Awards και New York Drama Critics’ Circle ως το καλύτερο έργο της χρονιάς του 1979, στην Ελλάδα πρώτη φορά παρουσιάστηκε από το θέατρο έρευνας του Δημήτρη Ποταμίτη το 1980 με τεράστια επιτυχία. Ο σκηνοθέτης David Lynch δημιούργησε την ταινία με τους Antony Hopkins, Jonh Hurt και Anne Bancroft, υποψήφια για 8 Όσκαρ Καλύτερης ταινίας, Σκηνοθεσίας, Σεναρίου, Καλύτερου Α’ Ανδρικού ρόλου, Μουσικής, Κοστουμιών, Σκηνικών και Μοντάζ. Μετά από αυτή την ταινία ορόσημο στη ζωή του Antony Hopkins, η καριέρα του απογειώθηκε. Κάποιες σκηνές από την ταινία του Lynch, πραγματικά χάραζαν τη μνήμη όταν ο Χόπκινς συγκρατεί τα δάκρυά του με δυσκολία την πρώτη φορά που αντικρίζει τον Μέρρικ και τη στιγμή που ο Μέρρικ τρέχει απεγνωσμένα για να αποφύγει έναν μανιασμένο όχλο φωνάζοντας: « Είμαι άνθρωπος, δεν είμαι τέρας».
«…..Πρωτοείδα το φως στις 5 Αυγούστου του 1860, γεννήθηκα στη Lee Street, Wharf Street, στο Leicester. Η ασθένεια δεν εκδηλώθηκε από τη γέννησή μου, άρχισε να εκδηλώνεται από τα 5 μου χρόνια.
Πήγα στο σχολείο, όπως τα άλλα παιδιά μέχρι τα 11, 12, όταν προέκυψε η μεγαλύτερη δυστυχία της ζωής μου, ο θάνατος της μητέρας μου. Ο Θεός να την αναπαύσει ήταν καλή μητέρα. Ο πατέρας μου ξαναπαντρεύτηκε. Η νέα του γυναίκα είχε ήδη παιδιά και καθώς εγώ δεν ήμουν τόσο όμορφος και εξαιτίας της παραμόρφωσής μου, μου έκανε τη ζωή μαρτύριο….». Έτσι περιγράφει τη ζωή του ο Μέρρικ στην αυτοβιογραφία του.

Η παραμόρφωση του Τζόν Μέρρικ πάντοτε αποτελούσε ένα μυστήριο για την ιατρική επιστήμη, καθώς αρχικά πίστευαν πως έπασχε από ελεφαντίαση εξ’ ου και ο χαρακτηρισμός που του αποδόθηκε ως «Άνθρωπος Ελέφαντας» στην πορεία όμως αποφάνθηκαν οι επιστήμονες πως έπασχε από μια σπάνια διαταραχή που ονομαζόταν « Σύνδρομο του Πρωτέα». Κατά τη μυθολογία ο Πρωτέας ήταν γιός του Ποσειδώνα και της Φοινίκης, ένας μικρός λοιπόν θαλάσσιος Θεός, πιστός φύλακας των Θαλάσσιων κοπαδιών, όπου τιμήθηκε από τον Ποσειδώνα για την πιστή του συμπεριφορά με την ικανότητα της μαντικής. Ο Πρωτέας όμως όταν κάποιος τον πίεζε πολύ για να μάθει το μέλλον του, θέλοντας να αποφύγει να κάνει προβλέψεις, μεταμορφωνόταν σε χώμα, φωτιά φίδι, δράκο ή σε ότι άλλο ήθελε.

Γι’ αυτό και επελέγη η μυθολογική αυτή Θεότητα να δώσει το όνομά της σ’ αυτή την άναρχη, σύνθετη και πολυσυστηματική δυσμορφία που μέχρι και σήμερα αποτελεί αχαρτογράφητα ύδατα έρευνας.

•Η εφημερίδα Daily Mail, έγραψε πως 123 χρόνια από το θάνατο του Μέρρικ οι επιστήμονες αποφάσισαν να ρίξουν φως σ’ αυτό το μυστήριο, αναλύοντας το DNA που θα έπαιρναν από το σκελετό του, προσπαθώντας να ανακαλύψουν την γονιδιακή αλλοίωση και πως αυτή προήλθε.

Ο σκελετός του Τζον Μέρρικ διατηρείται στο νοσοκομείο Royal London του Whitechapel από το θάνατό του σε ηλικία μόλις 27 ετών το 1890.

Η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται στη Βικτωριανή Αγγλία του 19ου  αιώνα και στην ουσία είναι η πορεία της ζωής του Μέρρικ.

Στην Αγγλία υπήρχαν τα Freak Shows τα οποία ξεκίνησαν το 1550, αλλά δημιουργήθηκαν και σε άλλες χώρες μέχρι και την Αμερική, έως τα μέσα του 20ου αιώνα. Επρόκειτο για τσίρκο τεράτων όπως τα ονόμαζαν, δηλαδή για ανθρώπους με δυσμορφίες σε διάφορα μέρη του σώματός τους που τους εξέθεταν ως υπερθέαμα στα σαρκοφάγα μάτια ανθρώπων ως εκτόνωση των πιο αηδιών και ζωωδών ενστίκτων τους.
Οι δε θιασάρχες εκμεταλλευόμενοι τις γενετικές ανωμαλίες των ανθρώπων αυτών που είχαν στο θίασό τους ονομάζοντάς τους τέρατα, έναντι εισιτηρίου, εξασφάλιζαν την προσωπική τους ευμάρεια.
Σ’ ένα από αυτά τα Freak Shows βρισκόταν και ο Μέρρικ ή αλλιώς» Ο Άνθρωπος Ελέφαντας» όπου ο θιασάρχης έλεγε στο κοινό ότι η δυσμορφία του οφειλόταν στο ότι όταν η μητέρα του ήταν έγκυος την πάτησε στην κοιλιά της ένας ελέφαντας.

Όταν πια στην Αγγλία δια νόμου απαγορεύθηκαν τα Freak Shows γύρω στο 1885, τότε ο Μέρρικ βρέθηκε στο Βέλγιο, που όμως αυτό το θέαμα πια δεν είχε καμία απήχηση, τότε ο θιασάρχης του Ρος του έκλεψε όλα τα λεφτά που είχε κερδίσει και τον εγκατέλειψε. Ο Μέρρικ μπαίνοντας κρυφά σ’ ένα εμπορικό πλοίο, επιστρέφει στο Λονδίνο κι εκεί δύο αστυνομικοί χωρίς να καταλαβαίνουν τι τους έλεγε, βρήκαν επάνω του την κάρτα του γιατρού Φρέντερικ Τρίβς, τον οποίο και ειδοποίησαν.

Στο νοσοκομείο πια ο Τριβς εξετάζοντας τον Μέρρικ διαπιστώνει τη δραματική επιδείνωση της κατάστασής του, ωστόσο βάσει νόμου δεν μπορούσε να εξασφαλισθεί μόνιμο κρεβάτι στο νοσοκομείο για άνθρωπο με ανίατες ασθένειες κι ο Μέρρικ είναι χωρίς χρήματα και χωρίς στέγη.

Ο Τριβς σε συνεργασία με τον διευθυντή του νοσοκομείου Κάρλ Γκομ δημοσιεύουν μια ανοιχτή επιστολή στους «Times» μιλώντας διεξοδικά για την κατάσταση του Μέρρικ και ζητώντας τη βοήθεια του κόσμου.

Η ανταπόκριση μεγάλη, τα οικονομικά κονδύλια εξασφάλισαν στον Μέρρικ τη στέγη, την τροφή, την καθαριότητα και την φαρμακευτική του περίθαλψη, ενώ η βρετανική αριστοκρατία έσπευδε να τον επισκεφθεί και να τον συνδράμει μέχρι και η Αλεξάνδρα πριγκίπισσα της Ουαλίας τον επεσκέφθη και να του δώσουν δώρα.
Στην προσωπική του γωνιά ο Μέρρικ μπορούσε να γράφει ποιήματα, να κάνει χειροτεχνίες, μέχρι και τη μινιατούρα ενός καθεδρικού ναού είχε κατασκευάσει, έχοντας πάντα κοντά του τον γιατρό Τριβς, μέχρι τις 11 Απριλίου του 1890 όπου απεβίωσε. Αιτία θανάτου: ασφυξία, το βάρος του κεφαλιού του ( περίμετρος 36 ίντσες, δηλαδή 91 cm), συνέθλιψε την τραχεία του.

Η μετάφραση της Μαρλένας Γεωργιάδη υπήρξε εξαιρετική σε μια γλώσσα ρέουσα, εύστοχη, ακριβής στους φιλοσοφικούς στοχασμούς.

Έχοντας στα χέρια του ο σκηνοθέτης Κοραής Δαμάτης ένα τέτοιο έργο αριστούργημα του οποίου φέρει όχι μόνο τη σκηνοθετική υπογραφή, αλλά και τη δραματουργική επεξεργασία και την διασκευή, θα ήταν αδιανόητο να οικοδομήσει κάτι λιγότερο, από μια συγκλονιστική παράσταση. Ο Κοραής Δαμάτης έχει μια ιδιαίτερα ξεχωριστή ικανότητα, να ανακαλύπτει και τους πιο κρυφούς, τους πιο μύχιους συμβολισμούς ενός θεατρικού έργου, να ρίχνει σ’ αυτούς άπλετο φως, με αποτέλεσμα να κινείται σε υψηλότερα επίπεδα έκφρασης και δημιουργίας, καθώς διασκελίζει το προφανές, ( στην προκειμένη περίπτωση η παραμόρφωση του Τζον Μέρρικ), αναδεικνύοντας το ουσιώδες το φερόμενο κοινωνικό-πολιτικό σύμπλεγμα. Η πολυσχιδής σκηνοθετική ματιά του, ξεκινώντας απ’ το μίτο του μύθου του Μέρρικ, γίνεται το αιχμηρό δόρυ απέναντι σε κάθε κοινωνική εκμετάλλευση, δημιουργώντας με πολυπρισματικές εικόνες την ατμόσφαιρα σ’ ένα τσίρκο «τεράτων», κατακεραυνώνει την βαρβαρότητα των ανθρώπων, την έλλειψη ευαισθησίας, την αναλγησία, την ηθική κατάπτωση και εξαθλίωση, τις πεπτωκότες αξίες, το πρόσωπο της ντροπής μιας κοινωνίας του 1880 σε αναγωγή με το σήμερα.  Η βορβορώδης συμπεριφορά του πλήθους απέναντι σε ανθρώπους δύσμορφους, η διαφορετικότητα που σοκάρει, που δεν συγκινεί, δεν ευαισθητοποιεί, που εξαγριώνει λες και στο πρόσωπο αυτών των ανθρώπων βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να βγάλουν κάθε ίχνος της αγριότητάς τους, της βιαιότητάς τους κύμβαλα αλαλάζοντα των παθών τους απ’ τη μια οπτική κι απ’ την άλλη, η ευκαιρία για κάποιους να τους εκμεταλλευτούν για εύκολο χρήμα, στο όνομα του οποίου όλα ισοπεδώνονται, κατακερματίζονται, κατακρημνίζονται άνθρωποι, εξοστρακίζονται δικαιώματα για ίση και δίκαιη μεταχείριση όλων των ανθρώπων δύσμορφων και μη, να μπορούν να κοιτάζουν με το ίδιο χαμόγελο και το ίδιο καθάριο- ελεύθερο βλέμμα τον ουρανό, που εξοβελίζουν τα σκοτάδια απ’ τη ζωή τους κι όλα αυτά στην απόλυτη σιγή του ευνομούμενου κράτους του τότε και του σήμερα.

Τσιρκολάνοι, θεατές και κράτος όλοι συνεργοί και συνένοχοι στο ίδιο αποτρόπαιο έγκλημα

Ακόμα κι ο γιατρός Τριβς που φαινομενικά τον έσωσε από τον εκχυδαϊσμό, την ευτέλεια, την εξαθλίωση και τον κατατρεγμό, σε συνεργασία με τον Διευθυντή του νοσοκομείου Γκομ στην ουσία του εξασφάλισαν ένα χρυσό κλουβί φυλακής, με θεατές πια της ανώτερης κοινωνίας, οι οποίοι πλήρωναν αδρά για να τον δουν ως αγαθοεργία για την αξιοπρεπή διαβίωσή του στο χώρο του νοσοκομείου, το κίνητρο ίδιο, ο τρόπος διαφοροποιήθηκε, απλά το κάλυμμα είναι πιο λαμπερό.

Ο Κοραής Δαμάτης κατορθώνει να αναδείξει απόλυτα σπιθαμή προς σπιθαμή κάθε κοινωνική αιχμή αυτού του έργου που είναι μια πολιτική κραυγή.

Όταν ο γιατρός Τριβς τον φέρνει να ζήσει μέσα στο νοσοκομείο του χαρίζει την αξιοπρέπειά του με τίμημα τους κανόνες, λέγοντάς του:» οι κανόνες μας κάνουν ευτυχισμένους» κι ο Μέρρικ αναρωτιέται, αμφιβάλλει και θέτει το μέγα ερώτημα αν πράγματι οι κανόνες μας κάνουν ευτυχισμένους, αν τα « πρέπει» κάνουν το κοινωνικό γίγνεσθαι δημιουργικό ή δυσλειτουργικό, αν τελικά ζούμε παρά φύσει ή εν αρμονία.
Κι ύστερα πάλι όταν ο Γκομ απολύει δύο εργαζόμενους του νοσοκομείου γιατί παραβίασαν τους κανόνες ο Μέρρικ ρωτά: «Αν η ευσπλαχνία είναι τόσο σκληρή τότε τι είναι η τιμωρία». Πόσο ευφάνταστα ευφυές το σκηνοθετικό τέχνασμα του Κοραή Δαμάτη και πόσο λεπτομερειακά ενταγμένο στην υπόλοιπη μορφολογία και δομή της παράστασης επιτυγχάνει να κάνει απόλυτα διειδής τις ερεβώδεις σκέψεις και την παρασκηνιακή λειτουργία του υποσυνειδήτου μέσα από το όνειρο του γιατρού Τριβς, όταν ο Μέρρικ μεταμορφωμένος σ’ ένα κομψό, ταλαντούχο κονφερασιέ ενός καμπαρέ, αναλύει με θυμηδία, χιούμορ καυστικό υψηλής αισθητικής, καγχάζοντας, συνοδεία μουσικής και χορογραφίας την προσωπικότητα του Τριβς λέγοντας: « Παθολογική μορφή που τον διακατέχει μια πάθηση με δύσκαμπτη σπονδυλική στήλη στα πρέπει και στις συμβάσεις», αυτή η δυσκαμψία κατέχει το σύνολο της κοινωνικής σπονδυλικής στήλης έτσι ο Τριβς με το όνειρό του κατορθώνει να υπερκεράσει τα στεγανά της λογικής και της δουλοπρεπούς υποταγής.

Μέσα από το πρόσωπο της ηθοποιού Κυρίας Κένταλ που επισκέπτεται τον Μέρρικ στο νοσοκομείο, η υπερβατική ματιά του Κοραή Δαμάτη θίγει το ερώτημα της ηθικής δύναμης της ομορφιάς και της εμπιστοσύνης, πιο είναι το υψηλόοτερο, ο Μέρρικ συνεπαρμένος απ’ την ομορφιά της Κένταλ, ψυχικά ενεργός να αισθανθεί λέει: «Μία γυναίκα να έχει σταθεί στη στιγμή της τελειότητας» αυτή είναι η αληθινή γυναίκα κι η κυρία Κένταλ: « Η εμπιστοσύνη είναι καλύτερη από την ομορφιά».

Μέσα από αυτόν το διάλογο ο Μέρρικ μιλώντας για τη στιγμή της τελειότητας δεν μένει μόνο στην ομορφιά της γυναικεία παρουσίας, αλλά στην εξιδανίκευση στη βαθύτερη Τέχνη, στην Τέχνη της Γυναίκας, « Δίπλα στον κόσμο του άνδρα, εδώ και χιλιετίες, ορθώνεται αργά λυτρωτική, η γυναίκα. Σ’ αυτήν βρίσκεται το ανθρώπινο στοιχείο, σ’ αυτήν υπάρχει μια ζωή που θέλει να είναι κάτι παραπάνω από το πέτρινο στήριγμα του σύμπαντος. Η γυναίκα είναι ελεύθερη και μπορεί να απελευθερώσει», όπως έλεγε και ο γιατρός Georg Groddeck στο έργο του: « Το Μέλλον είναι Γένους Θηλυκού».

Ο Κοραής Δαμάτης τόσο διεισδυτικός, αναδεικνύει μέσα από τη σκηνοθετική του φόρμα την απόλυτη διάσταση της θεολογικής οπτικής και την αιώνια αναμέτρηση, κονταροχτύπημα με την επιστήμη.

Πριν από τον 19ο αιώνα, υπήρχε ως ένα βαθμό φυσικά συμφωνία μεταξύ επιστήμης και θρησκείας.
Για παράδειγμα ο Νεύτωνας ήταν Χριστιανός, ο κλήρος συμμετείχε στην επιστήμη και γι’ αυτόν ο Θεός ήταν ο Μέγας Σχεδιαστής που είχε δημιουργήσει τον κόσμο και τους ανθρώπους μ’ ένα σκοπό. Ο Γαλιλαίος είχε δημιουργήσει μια μικρή αναστάτωση, αλλά κι αυτός πίστευε στην Αγία Γραφή. Εκείνος που άνοιξε τον Ασκό του Αιόλου, ήταν ο Δαρβίνος με την εξελικτική θεωρία του, ο οποίος αρχικά σκόπευε να γίνει κληρικός και βαθμιαία άρχισε να επικρίνει τη Βίβλο ισχυριζόμενος ότι η ιστορία της ήταν ψεύτική και η εικόνα του Θεού τυραννική.
Εδώ τοποθετείται και το ερώτημα του Γκομ: « Για ποιό λόγο ο δίκαιος Θεός μπορεί να προκαλέσει τόση δυσμορφία και δυστυχία» κι η απάντηση του Πάτερ: « Ο Θεός ξέρει ο Δαρβίνος δεν ξέρει».
Ο Μέρικ έβρισκε αγαλλίαση και ψυχική ηρεμία και γαλήνη μέσα από την πίστη και την προσευχή, βαθιά θρησκευόμενος αντικρουόταν η ηθική του με αυτή της επιστήμης του γιατρού Γκομ.  «Έτσι ξαναρχίζει πάντα, κάθε τόσο, εντός μου το παλιό κονταροχτύπημα ανάμεσα στο Θεό και στο θάνατο, στην πηγή της Ζωής και στην άρνησή της, το βαρύ πρόβλημα που κάνει το κρανίο άρρυθμο και αδύναμο, σαν ποτισμένο από νάμα μανδραγόρα» έλεγε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος στους Διαλογισμούς του.

Κι έτσι η ανάλυση εκτείνεται σε υψηλότερα επίπεδα πολυπλοκότερης σκέψης και έκφρασης, το να είναι θρήσκος κανείς σημαίνει να καταφάσκει στη ζωή, κατάφαση της ζωής είναι και η επιστήμη, ο έρωτας, η Τέχνη, η κατάφαση από μόνη της ολοκληρώνει το φιλοσοφικό κύκλο, αλλιώς αεροβατεί κανείς στη μέση της τροχιάς του.
Η επιστήμη αναζητά εχέγγυα που αποδεικνύονται μέσα από έρευνες, μελέτες, πειράματα, έτσι μπορεί να δώσει λύση.

Η πίστη μπορεί να ξετυλίξει τη ζωή μας με την ευπρέπεια και την αυστηρότητα μιας ιεροτελεστίας.
Για την επιστήμη ο Θεός είναι τιμωρός όταν στέλνει βαριά πλήγματα. Που έχει εξοβελίσει την αγάπη του, ποια πλάνη βαραίνει τις ζωές των ανθρώπων, γιατί οι λέξεις στη θρησκεία είναι δίψυχες, δισυπόστατες, το άλογο αυτό κομμάτι είναι τόσο αναγκαίο για την αποδοχή a priori της ένωσης του νοητού και του ιδεατού με το αισθητό και το πραγματικό στο συμβολισμό της ενανθρώπισης, όπου καμιά επιστήμη δεν μπορεί να αποδείξει.
Στο όνομα της αγάπης θρησκεία και επιστήμη είναι το ίδιο αμαρτωλές, το ίδιο ένοχες.

Στο ρόλο του Τζον Μέρρικ του Ανθρώπου Ελέφαντα ο Δημήτρης Καρατζιάς υπήρξε απλά συγκλονιστικός. Ήρθε αντιμέτωπος μ’ ένα ρόλο εξόχως απαιτητικό σε όλες τις εκφάνσεις του, τόσο από την άποψη της προσωπικότητας που καλείτο να ενσαρκώσει την οποία έπρεπε να προσεγγίσει με ψυχαναλυτικό ενδιαφέρον, μέχρι την ακρίβεια στο κινησιολογικό μέρος του ρόλου του καθώς ο Μέρρικ ήταν κουτσός και υποβασταζόταν από μπαστούνι για να μπορεί να βαδίσει, το δεξί του χέρι υπήρξε δύσμορφο τεράστιο και ανάπηρο ( χωρίς ίχνος κινητικότητας) και το κεφάλι του λόγω της υπερβολικής δυσμορφίας που είχε δεν του παρείχε τη δυνατότητα της καθαρής άρθρωσης. Με χειρουργική ακρίβεια θα μπορούσε να πει κανείς πως αποδίδει το κινητικό μέρος του Μέρρικ καθώς και της δύσκολης άρθρωσής του, την ασθματική του κατάσταση στην αναπνοή λόγω μιας βαριάς βρογχίτιδας που είχε περάσει.

Πέρα όμως από τα πρακτικά αυτά ζητήματα του ρόλου τα οποία παρουσιάστηκαν αριστοτεχνικά, εκείνο που κατάφερε στον ύψιστο βαθμό, ήταν να αναδείξει τον ψυχικό κόσμο του Μέρρικ με αληθοφάνεια, χωρίς ίχνος υπερβολής, με καθαρότητα, να φωτίσει τον ταλαπείριο αυτό άνθρωπο, να αποσύρει τα βλέμματα των θεατών από την προβληματική εικόνα του Μέρρικ, από την δυσμορφία του και να τους ανοίξει τις πύλες του παραδείσου, ενός παραδείσου που κρυβόταν στο μυαλό και στην ψυχή του, ενός ανθρώπου με τόση ενάργεια συναισθηματική, τόσο λειτουργικός ψυχικά να φιλοσοφήσει, να δημιουργήσει, ν’ αγαπήσει, που το ανενεργό σώμα του καθηλωνόταν μπροστά στη δύναμη της ψυχής του.

•Ο Δημήτρης Καρατζιάς προσεγγίζει τόσο ενδελεχώς τον Μέρρικ που τον απογυμνώνει, τον αποκαλύπτει, κάνει διειδές ιδιαιτέρως τα τρωτά σημεία του χαρακτήρα του που δεν είναι το σώμα του, αλλά η ψυχή του.

«Καμιά φορά σκέφτομαι πως το κεφάλι μου είναι τόσο μεγάλο γιατί είναι γεμάτο από όνειρα» έλεγε ο Μέρρικ κι αυτό ήταν μεγάλη αλήθεια. Ο Δημήτρης Καρατζιάς οικοδομεί τόσο άρτια την εικόνα μιας μεγαλοφυίας που αποτελείτε από πολλά αντιθετικά χαρίσματα που εναρμονίζονται και πειθαρχούν μια κρυφή υπέρτερη δύναμη.
Πονά όταν οι άνθρωποι τον εξευτελίζουν ως θέαμα φρικιαστικό κι αποτρόπαιο, υποφέρει για τα δεινά που η ζωή του έφερε κι ύστερα πάλι προσεύχεται με τόση ταπεινότητα κι ευγνωμοσύνη για όσα ο Θεός του έδωσε και μέσα σ’ αυτό το τέναγος που βρίσκεται, την ώρα του θανάτου του απλώνει το χέρι προς το Θεό η απόλυτη πλήρωση ήρθε, η μεγάλη ώρα της Θέωσης ολοκληρώθηκε κι ο Δημήτρης Καρατζιάς υπήρξε ανατριχιαστικός μ’ αυτή τη σπουδαία του ερμηνεία, βυθίστηκε στο πέλαγος των πραγματικών στοιχείων, χωρίς να σπάσει το νήμα που όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους με την καθολικότητα της ιδέας, γεμάτος από πειθαρχημένες αντιθέσεις.

Στο ρόλο του γιατρού Φρέντερικ Τριβς ο έξοχος Περικλής Μοσχολιδάκης. Ο Φρέντερικ Τριβς υπήρξε ο γιατρός που ανακάλυψε τον Μέρρικ κι έδειξε γι’ αυτόν τόσο ιατρικό καθαρά επιστημονικό, όσο και ανθρώπινο ενδιαφέρον.

•Ο Περικλής Μοσχολιδάκης τόσο χαρισματικός επί σκηνής, με απόλυτη άνεση και ευελιξία των εκφραστικών του μέσων, με άρθρωση καθαρή και στιβαρή εμφανίζει αρχικά έναν επιστήμονα τόσο δυσήλατο, πειθαρχημένο που έχει αφιερώσει τη ζωή του στην επιστήμη του και στην πορεία ξεδιπλώνει την τρυφερή και ευήλατη υφή του.

Περιχαρακωμένος απ’ τη δυσκαμψία των κοινωνικών συμβάσεων, των ψυχοφθόρων πρέπει της ζωής, δομημένος μέσα στα τείχη που ο ίδιος επέτρεψε να ορθωθούν χωρίς να το αντιληφθεί, μόνος στον κυκεώνα των αναζητήσεων, των ερωτήσεων που τον κυκλώνουν έχοντας φτάσει σε μια ετερογονία των σκοπών που δεν υπήρξε η αρχική του επιδίωξη, συντρίβεται, συνθλίβεται ο καλά δομημένος κόσμος του και μαζί του κι εκείνος.

Όταν μετά το όνειρο που βλέπει ο Τριβς συνειδητοποιεί τη ζωή του, αντιλαμβάνεται την αγαθοεργία του και συνάμα την ποταπή σκοπιμότητα που βρέθηκε να υπηρετεί, αφού και στο νοσοκομείο ο Μέρρικ, ήταν αντικείμενο επίδειξης στα μάτια της αριστοκρατικής κοινωνίας, αυτή η δακέθυμη κατάσταση που βίωνε τον διαλύει ολοκληρωτικά, στην ουσία ο Περικλής Μοσχολιδάκης ως Τριβς θρηνεί, ο κοπετός του και οι πολυπρισματικές ηχοχρωματικές του διακυμάνσεις συνταράσσουν τις αισθήσεις των θεατών που συμπάσχουν στην κορύφωση ενός δραματικού συγκλονιστικού μονολόγου.

•Η ενσάρκωση του Τριβς από τον Περικλή Μοσχολιδάκη δεν υπήρξε μόνο καθηλωτική, αλλά και φωτισμένη σε βάθος κάθε της ψυχολογική πτυχή

Το ρόλο της κυρίας Κένταλ ερμηνεύει η Μαρία Καβουκίδη, γοητευτική, απρόσιτη αρχικά, η αντιπροσωπευτική μορφή της ερωτικής θηλυκής παρουσίας, που ξυπνά τις αισθήσεις και γεννά πάθη.

•Ως κυρία Κένταλ η Μαρία Καβουκίδη κατόρθωσε να ξεδιπλώσει τη διττή υπόσταση του ρόλου της αριστοτεχνικά, τόσο της Γυναίκας Σύμβολο, που στέκεται στο βάθρο της και συγκινεί, όσο και της Γυναίκας ως Οντότητα που εκφράζει τις σκέψεις της, τους προβληματισμούς της, που συναισθάνεται, που μπορεί να μοιραστεί και ν’ αφουγκραστεί τη λύπη, τη χαρά ή τον πόθο του άλλου, θεωρώντας πως όλα είναι ζήτημα εμπιστοσύνης κι ότι η εμπιστοσύνη είναι πιο σημαντική από την ομορφιά, οικοδομώντας έτσι τις βάσεις της φιλίας και απομυθοποιώντας την «Ωραία Γυναίκα», είναι πραγματικά απολαυστικός ο δεξιοτεχνικός χειρισμός του ρόλου που ενσαρκώνει με περισσή λιτότητα

Τον διευθυντή του νοσοκομείου Καρλ Γκομ υποδύεται ο Μιχάλης Καλιότσος, λιτός με καθαρότητα κινήσεων που προσδίδουν το απαραίτητο κύρος στην ιδιότητα του γιατρού και δη του διευθυντή του νοσοκομείου που κατέχει, αναδεικνύει την προσωπικότητα του ρόλου του με τον καλύτερο τρόπο.

•Ο Μιχάλης Καλιότσος ως Κάρλ Γκομ, φιλοσοφεί, αμφισβητεί, βασισμένος στην επιστημονική του ιδιότητα μέχρι την πλήρη αποδόμηση της θεολογικής άποψης για τον κόσμο, το Θεό, τη μεταξύ τους σχέση

Στο πρόσωπο του Γκομ αντικατοπτρίζεται όλος ο επιστημονικός κόσμος που αίρει την θεολογική οπτική, όμως καμιά ειδική επιστήμη δεν έχει αυτάρκεια, ολοκληρώνεται και εκτείνεται πέρα από τα στεγανά της στον κόσμο της φιλοσοφίας κι εκεί τα σύνορα διασταυρώνονται κι η μετάβαση από την επιστήμη στη φιλοσοφία γίνεται κατά αναβαθμούς, τότε είναι αδύνατο να πεις πως ανήκουν στη φιλοσοφία ή στην επιστήμη, όντας η φιλοσοφία πολύ κοντά στο Θεό.

Στο ρόλο του Ρος του μάνατζερ του Ανθρώπου Ελέφαντα του Μέρρικ στο τσίρκο, ο Στέλιος Καλαϊτζής.

Ο Στέλιος Καλαϊτζής ως Ρος υπήρξε αριστουργηματικός, η κινησιολογία του χαρακτήρα που υποδυόταν υπήρξε άψογη μέχρι και την τελευταία λεπτομέρειά της, οι χρωματικές τονικότητες της φωνής του αναδείκνυαν μεγαλοπρεπώς τον Ρος, τον εκμεταλλευτή ανθρώπων, τον ύπουλο υπάνθρωπο χωρίς ηθικούς φραγμούς, που γι’ αυτόν το χρήμα είναι πέρα και πάνω από όλα, η αξιοπρέπεια είναι λέξη ανύπαρκτη γι΄ αυτόν που βλέπει τους ανθρώπους ως μηχανές παραγωγής χρήματος που όταν πάψει η λειτουργία τους, του είναι πλέον άχρηστοι.

Η ερμηνεία του Στέλιου Καλαϊτζή ήταν πραγματικά μια αποκάλυψη

Εξαιρετικές ήταν και οι ερμηνείες του Αντώνη Καραθανασόπουλου στους ρόλους του Άνδρα στο Τσίρκο, του Άγγλου Αστυνομικού και του νοσοκόμου Σνορκ όπως και της Σοφίας Ρούβα στους ρόλους της Δεσπινοίδας Σάντουιτς και της Σουβλίτσας υπήρξε απολαυστική.

Το εικαστικό μέρος της παράστασης ήταν εξίσου άρτιο, όχι μόνο όσων αφορά το αισθητικό αποτέλεσμα, αλλά και τους συμβολισμούς που αναδείκνυε.

Ιδιαίτερη μνεία θα ήθελα να κάνω στην Ελένη Σουμή που κατασκεύασε όλες τις μάσκες της παράστασης, οι οποίες απέδιδαν ακραιφνώς την οντότητα κάθε ρόλου, για παράδειγμα η μάσκα του Ρος του μάνατζερ είχε τη μορφή πουλιού, έμοιαζε με τη μορφή που είχε το γεράκι, αρπακτικό, η μάσκα του Τριβς είχε επάνω γρανάζια που δήλωναν το επιστημονικό πνεύμα, αλλά και την ύπαρξη τη δική του ως γρανάζι αυτής της κοινωνίας πειθαρχημένο και ακούραστο στους κανόνες, η μάσκα της κυρίας Κένταλ γοητευτική όπως η ίδια και γεμάτη φιλοδοξία.

Όλες οι μάσκες της Ελένης Σουμή ήταν αληθινά έργα Τέχνης.

Εγκώμιο όμως θα ήθελα να πλέξω και στον Σωκράτη Παπαδόπουλο για την κατασκευή της μάσκας του Μέρρικ αληθινό γλυπτό, η οποία αποτελείτο από μεταλλικό πλέγμα που συμβόλιζε τόσο την διόγκωση και δυσμορφία του κεφαλιού καθώς και του δεξιού χεριού του και συνάμα τη φυλακή μέσα στην οποία έζησε ο Μέρρικ όλη του τη ζωή κι αυτή δεν ήταν άλλη από το ίδιο του το σώμα που τον καταδυνάστευε.

Ο Κοραής Δαμάτης πέρα από τη δραματουργική επεξεργασία, τη διασκευή και τη σκηνοθεσία, είχε αναλάβει τόσο το σκηνογραφικό, όσο και το ενδυματολογικό μέρος της παράστασης και το σχεδιασμό των φωτισμών.
Πολύχρωμα φωτεινά σπαθιά κατακλύζουν αρχικά τη σκηνή από τον Χρήστο Σάλεμ, μαζί με τον σουρεαλιστικό πίνακα της Shiori Matsumoto να κατέχει κεντρική θέση και μαγική διάσταση, ενισχύοντας την αίσθηση του τσίρκου, του φαντασμαγορικού, που κρύβει μυστικά απόκοσμα, ενώ στη συνέχεια η λιτότητα στο δωμάτιο του νοσοκομείου, ένα γραφείο με δύο καρέκλες, ένα τραπέζι με φάρμακα, μια μπανιέρα για την καθαριότητα του Μέρρικ αναδείκνυαν έτι περισσότερο την υπόθεση και τις ερμηνείες.

Τα κοστούμια σύμφωνα με την εποχή στην οποία διαδραματίζεται η υπόθεση του Βικτωριανού Λονδίνου, ακριβά υφάσματα, λινά, βαμβακερά, αλλά και ταφτάδες, δαντέλες, το κοστούμι του κυρίου Τριβς, όπως και του κυρίου Γκομ αναδείκνυαν την κοινωνική τους θέση.

Η κυρία Κένταλ φορούσε ένα φόρεμα που πληρούσε τις προδιαγραφές της θέσης της, αλλά και της εποχής καθώς από τον 17ο  αιώνα και μετά ο κορσές ήταν απαραίτητος για να αναδεικνύει το μπούστο των γυναικών, τα φορέματα φαρδιά και με πολλές διαδοχικές στρώσεις υφασμάτων ώστε να δείχνουν πιο πλούσια και μεγαλοπρεπή και οι δαντέλες υπήρξαν απαραίτητο αξεσουάρ, έτσι ακριβώς ήταν και το φόρεμα της κυρίας Κένταλ με μια δαντελένια εσάρπα.

Οι τόνοι που κινήθηκαν χρωματικά τα κοστούμια ήταν του μπεζ.

Οι φωτισμοί του Κοραή Δαμάτη γίνονται μπλε συνοδεύοντας την πολυχρωματική ατμόσφαιρα του τσίρκου, ύστερα πάλι λευκοί και παγεροί σαν την κατάσταση που βιώνει ο Μέρρικ στο κελί του κι άλλες φορές σκοτεινοί- ζοφεροί συμπορεύονται με τη δραματική ζωή του Μέρρικ.
Το κινησιολογικό μέρος είχε η Μαρίζα Τσίγκα που έδωσε ένα απόλυτα ολοκληρωμένο σύνολο.

Η αριστουργηματική μουσική της παράστασης αποδίδεται στον Μάνο Αντωνιάδη, άλλοτε διθυραμβική, πομπώδης, μεγαλόπρεπη και συνάμα παιγνιώδης κι άλλες φορές πάλι μυσταγωγική, αληθινό μουσικό έργο Τέχνης.

Κι εκεί ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, στο κάλλος και τη δυσμορφία, εκεί που το ψέμα και η αλήθεια τρομάζουν, που η αδυναμία του πνεύματος να ενσαρκώσει την αλήθεια της ψυχής, την υψιπετή μορφή του λόγου που ακόμα και την τραγικότητα της φύσης την κάνει εγκαλλώπισμα καθώς εγκλείει την εντελέχεια του λόγου, εκεί άπεφθος ο Τζον Μέρρικ μας απελευθερώνει απ’ τα δεσμά της λογικής ώστε να βλέπουμε με τα μάτια της ψυχής, εκεί που όπως λέει ο Jacques Lacarriere: « Μόνο οι ήρωες μπορούν ν’ ανοίξουν φωτεινούς δρόμους στα βορβορώδη βάθη του υποσυνειδήτου».

Σπεύσατε!!!!

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΛΕΦΑΝΤΑΣ
Από την Παρασκευή 4 Οκτωβρίου 2019 έως την Παρασκευή 31 Ιανουαρίου 2020

ΗΜΕΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ

Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00, Κυριακές στις 18:15

ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 90′ (χωρίς διάλειμμα)

ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ

Γενική είσοδος: 16 ευρώ

Προπώληση viva: 14 ευρώ

Φοιτητές / Σπουδαστές / Κάτοχοι Κάρτας Πολυτέκνων / ΑμΕΑ / Κάτοχοι Κάρτας Ανεργίας (ΟΑΕΔ): 12 ευρώ

Πολυχώρος VAULT THEATRE PLUS
Μελενίκου 26, Γκάζι, Βοτανικός

Πλησιέστερος σταθμός μετρό: Κεραμεικός (8′ περίπου με τα πόδια)
Πληροφορίες-κρατήσεις: 213 0356472 / 6949534889

(για τηλεφωνικές κρατήσεις 11:00 – 14:00 και 17:00 – 21:00)

*Η Μαριλιάνα Ρηγοπούλου είναι: Εκπαιδευτικός, σοπράνο, κριτικός Θεάτρου