Του Παύλου Θ. Κάγιου//

Το μεγαλείο της ανθρώπινης ψυχής και η αδίστακτη απανθρωπιά των ισχυρών όλου του κόσμου που κινούν τα νήματα της ιστορίας εντυπωσιάζουν στην επική-ψηφιακή ελεγεία «1917» του Σαμ Μέντες – αλλά και υπερεκτιμημένη για τις μεγάλες Χρυσές Σφαίρες καλύτερης ταινίας και σκηνοθεσίας. Ο Ρόι Άντερσον γοητεύει και πάλι με την «Ομορφιά της ύπαρξης» έστω κι αν δεν ανανεώνει το μοναδικό σουρεαλιστικό ύφος των προηγούμενων ταινιών του. Έκπληξη από την Πολωνία με το φιλμ «Corpus Christi» του Γιον Κόμοσα, ενώ ο ο Κορεέντα Χιροκάζου του έξοχου «Κλέφτες καταστημάτων» έρχεται στη Δύση και κάνει την «Αλήθεια» και το «Ένα ψηλό κορίτσι» του Καντερίμ Μπαλάκοφ μάς καταφθάνει από τη Ρωσία με στάση στο Φεστιβάλ των Καννών όπου παρέλαβε δύο βραβεία. Σε επανέκδοση υπάρχει, επίσης, και η αξεπέραστη από αισθητική και δραματουργική σύνθεση «Περσόνα» του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν.

«Η ομορφιά της ύπαρξης»
Ένας σουρεαλισμός που δίνει στην καθημερινότητα συμβολισμό και απογειώνει το ασήμαντο σε ουμανιστικό. Αυτό ήταν το κάτι διαφορετικό που είχαν «Τα τραγούδια από τον δεύτερο όροφο» του Ρόι Άντερσον και άφησαν μαγεμένους τους σινεφίλ όταν πρωτοπροβλήθηκαν το 2000 κάνοντάς τον διεθνώς γνωστό. Και στο τωρινό του φιλμ, ο Σουηδός μάστορας του υπερρεαλισμού, μετά τις εξαιρετικές ταινίες του “Ένα περιστέρι έκατσε σε ένα κλαδί συλογιζόμενο την ύπαρξή του….” και τα «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο», επανέρχεται με τα γνώριμα, αλλά εντελώς δικά του και ζηλευτά, εκφραστικά μέσα και κερδίζοντας επάξια το βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας στο φεστιβάλ Βενετίας 2019 και κατακτώντας άλλη μια φορά τις καρδιές των κριτικών.

Και στο τελευταίο του φιλμ επιχειρεί για άλλη μια φορά να μιλήσει για τα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, πάντα με το χαρακτηριστικό φευγάτο και μακάβρια ειρωνικό στυλ στο οποίο μας έχει συνηθίσει. Μα και χωρίς να συμπληρώνει κάτι καινούργιο στο γνωστό του στυλ – ε, πως να το κάνουμε, είναι πολύ δύσκολο να πραγματοποιείς διαρκώς από ταινία σε ταινία εκφραστικά άλματα…

•Έχουμε και σ’ αυτό το φιλμ έναν στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη ζωή, σε όλη της την ομορφιά και τη σκληρότητα, το μεγαλείο της αλλά και τα κλισέ της. Περιπλανιόμαστε, μέσα σε μια ονειρική ατμόσφαιρα, με οδηγό μια γυναίκα αφηγήτρια που θυμίζει τη Σεχραζάτ από τις ‘Χίλιες και Μία Νύχτες΄

Ασήμαντες στιγμές παίρνουν τη σημασία που κανονικά αρμόζει σε ιστορικά γεγονότα: ένα ζευγάρι ίπταται πάνω από την Κολωνία εν καιρώ πολέμου. Στον δρόμο προς ένα πάρτι γενεθλίων, ένας πατέρας σταματά μέσα στη βροχή για να δέσει τα κορδόνια της κόρης του. Έφηβα κορίτσια χορεύουν έξω από ένα καφέ. Ένας ηττημένος στρατός κατευθύνεται προς ένα στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου. Ένας συνδυασμός ωδής και θρήνου με τον οποίο ο Ρόι Άντερσον παρουσιάζει ένα καλειδοσκόπιο όλων όσων είναι παντοτινά ανθρώπινα. Μια ατελείωτη ιστορία της ευάλωτης και θνησιγενούς ανθρώπινης ύπαρξης. Ακόμη ένα κινηματογραφικό ποίημα που τελειώνει αποθεώνοντας το ταξίδι στη ζωή με ένα συμπαντικό πλάνο όπου ο ήρωας με το αυτοκίνητό του έχουν μείνει στη μέση ενός ερημικού δρόμου στην εξοχή με τα πουλιά και τα σύννεφα να πετάνε πάνω στον ουρανό…

Σκηνοθεσία: Ρόι Άντερσον

«1917»
Από την εποχή -1957- με τους αξεπέραστους «Σταυρούς στο μέτωπο» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ έχουμε να δούμε τόσο δυνατή ταινία για τον μεγαλύτερο σε ανθρώπινες απώλειες πόλεμο, τον Α’ Παγκόσμιο. Και ο Σαμ Μέντες στήνει ένα επικών διαστάσεων δράμα αποθεώνοντας τον απλό στρατιώτη, αλλά και μη λέγοντας κουβέντα για τους παράφρονες που τον αποφάσισαν και τον κινούσαν στέλνοντας στον θάνατο εκατομμύρια στρατιώτες- παλληκάρια. Επίσης καταφέρνει να μεταδώσει με τα πλάνα του έναν τραγικό λυρισμό που… νικάει μέχρι και την ψηφιακή καταγραφή αυτού του συναισθήματος.

Στην καρδιά του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, δύο νεαροί Βρετανοί στρατιώτες, ο Σκόφιλντ (Τζορτζ Μακέι) και ο Μπλέικ (Ντιν-Τσαρλς Τσάπμαν) -πολύ καλοί και οι δύο- αναλαμβάνουν μια σχετικά δύσκολη και επικίνδυνη αποστολή. Σε μια μάχη ενάντια στον χρόνο, πρέπει να περάσουν στα εδάφη του αντιπάλου και να παραδώσουν ένα μήνυμα που θα σταματήσει μια θανάσιμη επίθεση με θύματα 1.600 στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων . Ανάμεσα σε αυτούς είναι και ο αδερφός του Μπλέικ. Γυρισμένο σαν μονοπλάνο σε πραγματικό χρόνο από τον σκηνοθέτη Σαμ Μέντες, σε συνεργασία με τον βραβευμένο με Όσκαρ διευθυντή φωτογραφίας, Ρότζερ Ντίκινς, και ντεκόρ-πρωταγωνιστές που σε αφήνουν με το στόμα ανοικτό, δημιουργεί μία επική πολεμική ταινία.

Σκηνοθεσία: Σαμ Μέντες
Παίζουν: Τζορτζ Μακέι, Ντιν-Τσαρλς Τσάπμαν, Μαρκ Στρονγκ, Άντριου Σκοτ, Ρίτσαρντ Μάντεν, Κλερ Ντιμπούρκ, Κόλιν Φερθ, Μπένεντικτ Κάμπερμπατς

«Η αλήθεια»
Ο βραβευμένος με Χρυσό Φοίνικα για τους μαγικής σκληρότητας «Κλέφτες καταστημάτων» , Κόρε Έντα Χιροκάζου, ανοίγεται στη Δύση και φέρνει τον Ίθαν Χοκ στη Γαλλία για να συναντήσει τη Ζυλιέτ Μπινός και την Κατρίν Ντενέβ στο γνώριμο οικογενειακό περιβάλλον του σκηνοθέτη. Η νέα του ταινία, που άνοιξε το φετινό φεστιβάλ της Βενετίας, δεν «πιάνει» τους προηγούμενους «Κλέφτες…» του.

Η Φαμπιάν είναι μια σταρ. Περιβάλλεται από ανθρώπους που την αγαπούν και τη θαυμάζουν. Όταν εκδίδει τα απομνημονεύματά της, η κόρη της έρχεται στο Παρίσι από τη Νέα Υόρκη με τον άντρα της και το παιδί τους. Η επανένωση μητέρας και κόρης θα φέρει στο φως αλήθειες, θα τις αναγκάσει να κλείσουν παλιούς λογαριασμούς και να εκδηλώσουν τα συναισθήματα που τις κατακλύζουν.

Σημείωμα σκηνοθέτη: Εάν τόλμησα να κάνω μια ταινία σε γλώσσα που δεν ήταν η δική μου, με συνεργάτες που μιλούσαν μόνο Γαλλικά, ήταν μόνο γιατί εκείνοι ήθελαν να δουλέψουν μαζί μου (άρα, εδώ έχουμε μια «παραγγελία»)…

Στην καρδιά του σεναρίου βρίσκεται ένα θεατρικό που είχα αρχίσει να γράφω το 2003 για μια βραδιά στο καμαρίνι μιας ηθοποιού που τελειώνει η καριέρα της. Προσάρμοσα το σενάριο αυτό για τον κινηματογράφο, μιλώντας πια για μια ηθοποιό του κινηματογράφου και την κόρη της. Καθώς έγραφα τη νέα ιστορία, μίλησα πολλές φορές με την Κατρίν Ντενέβ και τη Ζυλιέτ Μπινός για το πώς είναι η ζωή του ηθοποιού και ήταν οι δικές τους λέξεις που τροφοδότησαν το σενάριο και το έφεραν στη ζωή. Ήθελα την ιστορία μου να λαμβάνει χώρα το φθινόπωρο γιατί ήθελα να τονίσω την εσωτερική πάλη της κεντρικής ηρωίδας. Ελπίζω το κοινό να παρατηρήσει πως τα πράσινα του κήπου αλλάζουν χρώμα καθώς πλησιάζει ο χειμώνας. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, ο Ίθαν Χοκ μου είπε: «το σημαντικότερο πράγμα όταν κάνεις μια ταινία, δεν είναι να μιλάμε την ίδια γλώσσα αλλά να μοιραζόμαστε το ίδιο όραμα». Αυτά τα λόγια με βοήθησαν να μείνω αληθινός χωρίς να χάσω την πίστη στον εαυτό μου.

«Corpus Christi»
Δυνατή Πολωνική ταινία του 2019 στα χνάρια του Κριστόφ Κισλόφσκι που καταφέρνει και να τον αντιγράφει και να τον μιμείται και χωρίς να καταλήγει στο φινάλε της σε ηθικοπλαστικά διδάγματα. Ήρωάς της ο νεαρός Ντάνιελ, ένας 20χρονος που ζει ακραίες καταστάσεις αγριότητας στη διάρκεια της παραμονής του σε ένα αναμορφωτήριο. Στην άκρη του μυαλού του θέλει να γίνει ιερέας αλλά αυτό είναι αδύνατο εξαιτίας του ποινικού του μητρώου. Όταν, όμως, τον στέλνουν να εργαστεί στο ξυλουργείο μιας κωμόπολης, κατά την άφιξή του προσποιείται από σύμπτωση τον ιερέα με αποτέλεσμα να καταλήξει να αναλάβει καθήκοντα ιερέα στην τοπική ενορία. Η άφιξη του νεαρού χαρισματικού ιεροκήρυκα δίνει την ευκαιρία στην τοπική κοινωνία, που ταλανίζεται από ένα τραγικό συμβάν, να αποκαταστήσει την ισορροπία της.

•Με υποδειγματική ερμηνεία του νεαρού πρωταγωνιστή και όλων των ηθοποιών, το φιλμ καταφέρνει να σε αιχμαλωτίσει με τη δυνατή θεματολογία του και το πικρό φινάλε του…

Ο Γιαν Κομάσα για το φιλμ: Το φιλμ είναι εμπνευσμένο από αληθινά γεγονότα. Υπήρξε μια περίπτωση, που έδωσε και πηχυαίους τίτλους στην Πολωνία, ενός αγοριού που παρίστανε τον ιερέα για περίπου τρεις μήνες. Το όνομά του ήταν Πάτρικ και ήταν 19 χρονών. Ο Mateusz Pacewicz, που έγραψε το σενάριο, έγραψε ένα άρθρο γι’ αυτό και έτσι προέκυψε ολόκληρη η ταινία. Αλλάξαμε το όνομά του και το κάναμε Ντάνιελ, αλλά οι χαρακτήρες είναι παρόμοιοι όπως και ο τρόπος με τον οποίον έφτασε στην κωμόπολη. Το αγόρι έκανε γάμους, βαπτίσεις και κηδείες. Τον γοήτευαν όλα αυτά και ήθελε πραγματικά να γίνει ιερέας. Ανάλογες περιπτώσεις αποκαλύπτονται κάθε χρόνο, και όχι μόνο στην Πολωνία – στην Ισπανία κάποιος έκανε τον ιερέα για πάνω από δώδεκα χρόνια! Το κάνουν για διάφορους λόγους. Πολύ συχνά προσπαθούν απλώς να κρυφτούν από το δικαστικό σύστημα και είναι πολύ πιο εύκολο να ξεγελάσουν μια μικρή κοινότητα που δεν ρωτάει πολλά.

Σκηνοθεσία: Γιαν Κομάσα
Παίζουν: Μπάρτοζ Μπιελένια, Ελάιζα Ράισεμπελ, Αλεξάνδρα Κονιέτσνα, Τόμας Ζίεντεκ

«Περσόνα»
Τι κι αν έχουν περάσει 54 χρόνια από τότε -1966- που γυρίστηκε αυτό το ασπρόμαυρο αριστούργημα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, διατηρεί αλώβητη μέχρι σήμερα την πρωτοποριακή αισθητική γραφή του με πλάνα που εγγράφονται σε ένα αξεπέραστο μοντερνισμό. Και φυσικά έχουμε δυο ερμηνείες ψυχαναλυτικού επιπέδου από τις Μπίμπι Άντερσον, Λιβ Ούλμαν.

Ηρωίδα του η Ελβίρα, μια διάσημη ηθοποιός που καταρρέει κατά τη διάρκεια μιας παράστασης και κλείνεται στη σιωπή της. Αποσύρεται σε ένα παραθαλάσσιο ησυχαστήριο με μόνη συντροφιά μια νοσοκόμα, την Άλμα. Τις επόμενες εβδομάδες, η Άλμα προσπαθεί να προσεγγίσει την ασθενή της με σκοπό να τη θεραπεύσει από την ψυχική και σωματική βύθιση της. Σύντομα μεταξύ των δύο γυναικών αναπτύσσεται μια βαθιά, υπαρξιακή επικοινωνία.

Οι κριτικές της εποχής είχαν γράψει: «O Μπέργκμαν στο αποκορύφωμα της καριέρας του. Με έντονα κοντινά πλάνα που προκαλούν αμηχανία, γωνίες λήψης που αποπροσανατολίζουν, με ονειρικές εικόνες και σκηνές φαντασίας, πραγματεύεται το δομικό αντικείμενο του έργου του στο σύνολό του: τον εσωτερικό εαυτό μας, αλλά πάνω απ’ όλα το προσωπικό του ταραχώδες όραμα»

Σκηνοθεσία: Ίνγκμαρ Μπέργκμαν
Παίζουν: Μπίμπι Άντερσον, Λιβ Ούλμαν

«Ένα Ψηλό Κορίτσι»
Ρωσική ταινία σε σκηνοθεσία του Καντεμίρ Μπαλάγκοφ που έχει τιμηθεί με το Βραβείο FIPRESCI και το Βραβείο σκηνοθεσίας του Φεστιβάλ των Καννών στο τμήμα «Un Certain Regard – Ένα Κάποιο Βλέμμα».

Επίσης η ταινία είναι η φετινή υποψηφιότητα της Ρωσίας για το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας.Το σενάριο είναι βασισμένο στο βιβλίο «Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας» της βραβευμένης με Νόμπελ Λογοτεχνίας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη.

Βρισκόμαστε στο Λένινγκραντ το 1945, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει αφήσει την πόλη σε συντρίμμια, τους ανθρώπους εξαντλημένους σωματικά και ψυχικά. Η πολιορκία τελείωσε αλλά η μάχη για τη ζωή συνεχίζεται. Δύο νεαρές γυναίκες, η Ίγια και η Μασά προσπαθούν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους.

Σκηνοθεσία: Καντεμίρ Μπαλάγκοφ
Παίζουν: Βικτώρια Μιροσνιτσένκο, Βασίλισα Περελίτζινα, Αντρέι Μπικόφ.