επιμέλεια: Ελένη Σωτάκη //
Στον σύγχρονο κόσμο, σε πολλές χώρες υπάρχουν λοταρίες και κάθε εβδομάδα εκατομμύρια άνθρωποι συμμετέχουν ελπίζοντας να αλλάξουν την τύχη τους. Θα μπορούσαμε να χαμογελάσουμε μπροστά στο φαινόμενο αυτό, καθώς δεν φαίνεται να πτοεί τους ανθρώπους η στατιστικά μηδαμινή προοπτική νίκης.
Οι πιθανότητες να κερδίσει κανείς ένα πολύ μεγάλο χρηματικό ποσό είναι 1 στα 14 εκατομμύρια (σχεδόν η ίδια πιθανότητα με το να τον γεννήσει βασίλισσα, πιθανότητα 1 στα 15 εκατομμύρια).
Όσοι επενδύουν σε τέτοιες φρούδες ελπίδες, στοχεύουν σε έναν απίθανο στόχο. Πόσο όμως διαφέρουμε, όσοι δεν πράττουμε ανάλογα; Μπορεί να μην έχουμε την αίσθηση ότι παίζουμε σε λοταρία – και όμως συμμετέχουμε σε αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί: Λοταρία της Ζωής. Πολύ συχνά στοχεύουμε σε στατιστικά θαύματα και αυτό ενώ πιστεύουμε ότι είμαστε απολύτως νηφάλιοι και ορθολογιστές. Η συμπεριφορά αυτή που μοιάζει με λαχειοφόρο αγορά εντοπίζεται ιδιαιτέρως σε σχέση με τις ελπίδες που τρέφουμε για την αγάπη και την εργασία.
Η εικόνα μιας ιδανικά επιτυχημένης ζωής θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι: επιλέγουμε τον σωστό χώρο εργασίας την ιδανική στιγμή και κερδίζουμε δημόσια αναγνώριση και χρήματα για τις προσπάθειές μας. Η εργασία μας είναι διασκεδαστική, δημιουργική και απολύτως σύμφωνη με τα ταλέντα μας. Οι ίδιες ικανοποιήσεις ισχύουν και για την αγάπη. Μετά από μια συναρπαστική περίοδο παθιασμένων σχέσεων, συναντάμε ένα πολύ ιδιαίτερο, όμορφο, ευγενικό και αφοσιωμένο άτομο που μας καταλαβαίνει εντελώς – συχνά χωρίς να χρειάζεται να επικοινωνούμε με λόγια. Το σεξ είναι εξαιρετικό. Μαζί του κάνουμε οικογένεια, παιδιά και δεν χωρίζουμε ποτέ. Έχουμε την τέλεια υγεία και ωριμάζουμε ηλικιακά με μια αίσθηση επιτυχίας. Απολαμβάνουμε αξιοπρεπή, σεβαστά γηρατειά, θαυμάζοντας τους απογόνους μας και περιστασιακά προσθέτοντας μια επιδέξια καθοδηγητική πινελιά στις ζωές και τις αποφάσεις τους. Πεθαίνουμε ήσυχα λίγο πριν τα εκατό, από μια μη επώδυνη ασθένεια σε ένα ήσυχο, γεμάτο λουλούδια δωμάτιο, έχοντας γράψει μια σοφή και γενναιόδωρη διαθήκη. Τέτοια σενάρια πραγματώνονται τόσο συχνά, όσο το να κερδίσει κανείς το τζάκποτ στο λαχείο. Παρά την εκπαίδευση και τους φαινομενικά ρεαλιστικούς και πρακτικούς χαρακτήρες μας, μπορεί να έχουμε επενδύσει έντονα σε κάποια τροποποιημένη έκδοση αυτής της μορφής φαντασίας. Δε συνειδητοποιούμε εύκολα πόσο σπάνια και γεμάτα αντιξοότητες είναι ενενήντα και πλέον χρόνια ζωής για έναν άνθρωπο.
Οι εγκέφαλοί μας τείνουν να παρερμηνεύουν τις στατιστικές. Φανταζόμαστε ότι ορισμένα πράγματα είναι πολύ πιο κοινά από ό,τι στην πραγματικότητα είναι. Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι οι μισές νέες επιχειρήσεις έχουν μεγάλη επιτυχία. Στην πραγματικότητα, πετυχαίνουν λιγότερες από το δύο τοις εκατό. Υποθέτουμε ότι πολλοί άνθρωποι έχουν επίπεδα στομάχια – αν και στην Αυστραλία, για παράδειγμα, μόνο το 4 τοις εκατό των ενηλίκων άνω των 45 ετών έχουν μια λεπτή σωματική διάπλαση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο περίπου ο μισός πληθυσμός αισθάνεται αγωνία για το εισόδημά του κάθε μέρα. Οι μισοί γάμοι καταρρέουν και το εξήντα τοις εκατό του πληθυσμού πιστεύει πως κανείς δεν τους αγαπάει πραγματικά.
Σπάνια, ωστόσο, έχουμε κατά νου τέτοια γεγονότα, όταν σχεδιάζουμε τις δικές μας ζωές. Αυτό σχετίζεται και με όσα διαβάζουμε και βλέπουμε. Για παράδειγμα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης φέρνουν συνεχώς το σπάνιο και το ασυνήθιστο στην αντίληψή μας, καθιστώντας το μέσω της καθημερινής επανάληψης τυπικό – και έτσι καταλήγουμε να αισθανόμαστε ότι κατοικούμε σε έναν πολύ διαφορετικό κόσμο από αυτόν που στην πραγματικότητα ζούμε. Η φανταστική κοινωνία μας είναι πιθανό να περιέχει πολλούς περισσότερους εγκληματίες, καρχαρίες που τρώνε ανθρώπους, φυσικές καταστροφές, αλλά και πανέμορφους, ευτυχισμένους ανθρώπους από ό,τι ο πραγματικός κόσμος. Ο διανοητικός μας χάρτης για το πόσο εφικτή είναι η ικανοποίηση αψηφά όλα τα γεγονότα.
Αν μπορούσαμε να γυρίσουμε σε όλο τον κόσμο, να αντικρίσουμε τις ζωές των συνανθρώπων μας και να μπούμε μέσα στα μυαλά τους, θα βλέπαμε πόσο συχνή είναι η απογοήτευση, πόσο ανεκπλήρωτη φιλοδοξία υπάρχει, πόση σύγχυση και αβεβαιότητα επικρατεί ιδιωτικά και πόσες συγκρούσεις και παρανοήσεις δημιουργούνται. Τότε θα συνειδητοποιούσαμε πόσο – στατιστικά μιλώντας – απίθανοι είναι οι στόχοι που ενδεχομένως έχουμε θέσει. Θα ήταν ένα οδυνηρό μάθημα κατά κάποιο τρόπο. Θα απογοητευόμασταν καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα πετύχουμε σε πολύ μεγάλο ποσοστό όσα ελπίζουμε. Αλλά με έναν άλλο τρόπο θα ήταν παρηγορητικό και βαθιά καθησυχαστικό ως εμπειρία. Ίσως να νιώθαμε λίγο περισσότερη τρυφερότητα απέναντι στον εαυτό μας.
