Γιώργος Σίμωνας: «Η αμφιβολία είναι το όχημα για τη Γραμμή Σκιάς»
Η ησυχία είναι το κλειδί για την παράσταση αυτή που ξεκλείδωσε την πόρτα στο δωμάτιο της αναπαράστασης. Πάνω της βασίστηκαν οι ηθοποιοί, η μουσικός, ο σχεδιαστής φωτισμού και όλοι γενικά οι συνεργάτες. Και αυτό με κάνει να χαίρομαι και να είμαι ευγνώμων απέναντί τους. Δεν φοβήθηκαν το στοιχείο της ησυχίας.
Γράφει, σκηνοθετεί, ερμηνεύει. Ιδρυτής μαζί με την Τώνια Ράλλη, της Ομάδας Νοσταλγία, μια από τις παλαιότερες θεατρικές ομάδες της Αθήνας, που μετρά φέτος τα 25 χρόνια δημιουργίας και που από το 2011 έχει στέγη και δραστηριοποιείται στο Θέατρο Rabbithole. Τον Γιώργο Σίμωνα, τον γνωρίσαμε μέσα από τις παραστάσεις του, εκείνες που επαναπροσδιόρισαν το θέατρο μυστηρίου στις Αθηναϊκές σκηνές.
Και φέτος επιστρέφει σε αυτό, μέσα από μια άλλη παράλληλη οδό, επιλεγοντας το γεμάτο συμβολισμούς «σκοτεινό» έργο του Τζόζεφ Κόνραντ, «Η Γραμμή Σκιάς» (κριτική της παράστασης μπορείτε να διαβάσετε ΕΔΩ). Όχημά της παράστασης, η καινοτόμος εισήγηση μιας πολυμεσικής δραματουργίας, που συγκροτεί τελικά ένα ολόκληρο σύμπαν. Μιλήσαμε με τον Γιώργο Σίμωνα για το έργο, τους συμβολισμούς του, τις δυσκολίες στη θεατρική του προσαρμογή, τους «κώδικες» και τη «γλώσσα» της παράστασης. Και συνειδητοποιήσαμε, πως έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο, που ερευνά και «σκαλίζει» το θέατρο στην ουσία και το βάθος του.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση και η δυσκολία στη δραματοποίηση της «Γραμμής Σκιάς»;
Στο συγκεκριμένο έργο η ξεκάθαρη δυσκολία ήταν η σκηνική μεταγλώττιση από το βιβλίο στην σκηνή και συγκεκριμένα, η μετάφραση της μη-πράξης σε θεατρική πράξη ή τουλάχιστον αφηγηματική σκηνικά. Το προσδιορίζω αυτό γιατί, αν και οι γνώσεις μας περί θεατρικής αφήγησης είναι πολλές, μερικές φορές πρέπει να ακολουθήσεις έναν άλλο, ίσως «λοξό» δρόμο για να πεις τα πράγματα. Καταλήγει βέβαια και αυτός εν τέλει να γίνεται θεατρικός, αλλά όταν ξεκινάς την έρευνα δεν ξέρεις τι λειτουργεί ή όχι. Πολλές φορές, οι δοκιμασμένες συνταγές δεν λειτουργούν και όσο και να το πιέζεις να μην ευδοκιμεί το αποτέλεσμα που ονειρεύεσαι.
Τι αντιπροσωπεύει αλήθεια η «Γραμμή Σκιάς»;
Αν δεν ήταν στην ερώτησή σας η λέξη «αλήθεια» θα απαντούσα όπως απαντώ συνήθως για το έργο αυτό. Αλλά αυτή η λέξη με μετακινεί και αληθινά, η απάντηση είναι η «αμφιβολία». Αυτή είναι η γραμμή σκιάς στ’ αλήθεια. Η αμφιβολία όπως την ορίζει ο Μπέκετ στις «Ευτυχισμένες μέρες», σε εκείνα τα λόγια που λέει η Γουίνι: και όμως ένα σαράκι που σε τρώει, η αμφιβολία…». Με αυτή την αμφιβολία ξεκινά ο καπετάνιος μας στην αρχή του έργου – μια ανεπαίσθητη μελαγχολία, ένα αίσθημα παραίτησης. Γιατί; Είναι πολύ νέος ακόμη για τέτοια συναισθήματα. Αλλά έχει η στιγμή του να αναρωτηθεί για την ζωή του, την ύπαρξή του. Να αφήσει πίσω την «βολική» θέση του παιδιού, εφήβου και να μπει στον κόσμο των μεγάλων ερωτημάτων της ζωής. Και αυτά τα ερωτήματα σε κάνουν να αμφιβάλεις για σένα πρωτίστως. Εκεί έρχεται και το πέρασμα από την γραμμή σκιάς. Η αμφιβολία είναι το όχημα.
Η αίσθηση της απομόνωσης είναι διάχυτη στο μυθιστόρημα. Ποια είναι τα σύμβολα του Κόνραντ και πως αποσυμβολοποιούνται στην παράσταση;
Τα σύμβολα ως οπτικά παραδείγματα αλλά και ως ποιητικές αλληγορίες στο κείμενο είναι συγκεκριμένα. Ένα νησί (το Κο Ρινγκ) που δεν μπορούν να το φτάσουν, το βλέπουν από μακριά – οπτασία, ψευδαίσθηση; Ποιος ξέρει; Ο ατέλειωτος ήλιος, η δύναμη της ζωής δηλαδή που γίνεται δύναμη θανάτου. Το νερό! Φυσικά το νερό, όπου δανειζόμενος τον Κόλεριτζ «νερό, νερό, παντού νερό και (όμως), ούτε σταγόνα για να πιείς». Η σύγχρονη φαρμακευτική αγωγή από το κινίνο, που όμως αποτυγχάνει. Το ίδιο το καράβι, το μεγαλύτερο σύμβολο του έργου. Γέρικο, σανίδα σωτηρίας αλλά και πλωτός τάφος ταυτόχρονα. Σύμβολο κίνησης μέσα στην ακινησία των ωκεανών. Όλα αυτά και άλλα τόσα είναι διάχυτα. Τώρα το πώς τα μεταφράζεις είναι θέμα υποκειμενικό, θέλοντας να πω ότι ακόμη και στην παράσταση η μετάφραση ενός τέτοιου έργου έχει πολλές υπόγειες οδούς: αλλά σίγουρα πόνταρα στο στοιχείο της ησυχίας. Η ησυχία, όπως το λευκό έχει μέσα του όλα τα χρώματα, έτσι κι αυτή έχει όλους τους ήχους. Είναι εν δυνάμει. Η ησυχία είναι το κλειδί για την παράσταση αυτή που ξεκλείδωσε την πόρτα στο δωμάτιο της αναπαράστασης. Πάνω της βασίστηκαν οι ηθοποιοί, η μουσικός, ο σχεδιαστής φωτισμού και όλοι γενικά οι συνεργάτες. Και αυτό με κάνει να χαίρομαι και να είμαι ευγνώμων απέναντί τους. Δεν φοβήθηκαν το στοιχείο της ησυχίας.
Η «γλώσσα» της παράστασης αποτελεί μια καινοτόμο εισήγηση στην δραματουργία, μιας και αφαιρείται κάθε εξωτερικό γνώρισμα της ομιλίας και περιπλέκονται πολλαπλά στοιχεία (κίνηση- ηχογραφημένη αφήγηση-υπέρτιτλοι-φώτα κλπ). Πως αποδίδονται οι ψυχολογικές αντιφάσεις των ηρώων μέσα σε αυτήν την πρωτότυπη δραματουργική συνθήκη;
Από την αρχή είχα στο μυαλό μου ένα πλάνο για ένα ολιστικού τύπου θέαμα: κάθε καλλιτεχνικό γρανάζι βοηθά μια πελώρια μηχανή. Δηλαδή η υποκριτική δεν λειτουργεί έξω ή μαζί ή παράλληλα με τα άλλα στοιχεία της παράστασης αλλά ταυτόχρονα, άμεσα επηρεασμένη και πάνω από όλα ισόβαθμα. Αυτό δεν πρέπει να μας ξενίζει γιατί δεν σημαίνει ότι υποβαθμίζεται ο ρόλος των ηθοποιών: ίσα ίσα! Περπατά σε δρόμους που συνομιλεί αυτόματα με τους τομείς των σκηνικών, φωτισμών κτλ. Τα φώτα και όλα αυτά που συνθέτουν μια παράσταση γίνονται ο 7ος, ο 8ος κοκ ηθοποιός. Και αυτό το πράγμα αποδίδει, όλο μαζί και την ψυχοσύνθεση των προσώπων, του συνόλου αλλά και όλου του θεάματος σαν ένα ζωντανό πελώριο πράγμα. Ένα μεγάλο πλάσμα που ανασαίνει και σου μιλά.
Πως δουλέψατε με τους ηθοποιούς μέσα σε αυτό το γεμάτο «εσωτερικότητα» πλαίσιο;
Πυκνά και στοχευμένα. Τους εξήγησα τις σκέψεις μου και το πλάνο εργασίας και επειδή είναι τρομεροί στο να μεταβάλλονται εύκολα – ακούν, παρατηρούν και επεξεργάζονται σε ζηλευτό βαθμό την πληροφορία, μπήκαν αμέσως σε έναν καινούργιο κόσμο έτοιμο να τον κατοικήσουν με καινούργια υλικά. Επίσης, διαγράψαμε από την αρχή κάθε βοήθεια φόρμας, γλώσσας κτλ. Χρησιμοποιήσαμε ό,τι πιο απλό, βατό και κατανοητό. Πετάξαμε έξω τον λεγόμενο «ρεαλισμό», δεν μας χρειαζόταν παρά ελάχιστα και τα είδαμε όλα με καινούργιο μάτι. Στόχος μας; Απλός και συνειδητός σε όλους: πάση θυσία να πούμε την ιστορία. Έξι συν ένα κεφάλαια, έξι εικόνες που έπρεπε να τις γεμίσουμε. Έξι καμβάδες έτοιμοι να υποδεχτούν το χρώμα και το σχήμα. Μπορεί να ακούγεται κάπως διαισθητικό όλο αυτό. Δεν είναι και δεν ήταν. Ήταν (και έγινε) εντελώς πρακτικό, σαν να δουλεύαμε σε εργαστήρι που φτιάχνει αγάλματα, γλυπτά, πίνακες κτλ. Η εσωτερικότητα λοιπόν δεν προέκυπτε, υπήρχε από την αρχή. Δεν ήταν ζητούμενο, θεωρώ ότι ήταν δεδομένο.
Από τις μέχρι τώρα παραστάσεις, ποια αντιλαμβάνεστε ότι είναι η επίδραση του έργου στους θεατές;
Ζούμε σε μια εποχή μεγάλων ταχυτήτων και πολλών θορύβων. Η παράσταση αυτή βιώνεται με τα εντελώς αντίθετα της εποχής. Είναι δύσκολο αρχικά για τον θεατή; Μπορεί. Όχι όμως γιατί δεν θέλει, αλλά γιατί έχει ξεχάσει. Το βίωμα της παράστασης καθώς αυτή γίνεται πιστεύω είναι η ίδια με την μετέπειτα επίδραση. Εντύπωση μου έκανε επίσης, ότι πολύ νωρίς συνειδητοποίησα ότι ο παλμός της παράστασης μεταφέρεται στους θεατές. Στην αρχή μου το είπαν μετά από μια παράσταση, ώσπου το είδα με τα μάτια μου όταν τελειώσαμε μια βραδιά και δευτερόλεπτα πριν το χειροκρότημα είδα τους θεατές να κουνιούνται, να πάλλονται σαν να βρίσκονταν σε καράβι. Αυτό ήταν σοκαριστικό. Τώρα, τι μπαίνει και τι βιώνει ο κάθε θεατής δεν μπορώ να το πω. Είναι μια πολύ προσωπική παράσταση και για μας και για τον καθένα. Εδώ δεν μπορώ να καταλάβω τι επίδραση έχει στους ηθοποιούς (και δεν θέλω να μάθω), που να φανταστώ τι σκέφτεται και τι αισθάνεται ο κάθε θεατής. Ό,τι και να ‘ναι όμως, το ξέρω, είναι κάτι πολύ «δικό» του.
Η παράσταση «Η Γραμμή Σκιάς» παίζεται στο Θέατρο Rabbithole κάθε Κυριακή στις 18.30 και Δευτέρα και Τρίτη στις 21.15. Εισιτήρια μπορείτε να προμηθευτείτε ΕΔΩ
Συγγραφέας: Τζόζεφ Κόνραντ
Μετάφραση: Ξενοφών Κομνηνός
Σκηνοθεσία, Διασκευή, Δραματουργική επεξεργασία: Γιώργος Σίμωνας
Μουσική Σύνθεση, Πιάνο: Τώνια Ράλλη (Here, Dragon)
Χορογράφος, Βοηθός σκηνοθέτη, Βοηθός δραματουργίας: Άννα Ανουσάκη
Ενδυματολογία: Γκέλυ Γκότση
Σκηνογραφία: Γιώργος Σίμωνας, Socos
Φωτισμοί: Γιώργος Βλαχονικολός – Ελεάννα Γιασεμή
Ηχογραφήσεις, Sound Design: Γιάννης Σκανδάμης
Σχεδιασμός Υπέρτιτλων: Παναγιώτης Λαμπής
Φωτογραφίες: Μαρία Τούλτσα
Γραφιστικά: Ηλίας Πανταλέων
Κατασκευή Σκηνικού: SICKMYDUCK.LAB
Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Χρύσα Ματσαγκάνη
Φροντιστήριο, Βοηθοί Παραγωγής: Ηως Αντωνοπούλου, Ιωάννα Μακαβέι
Τιμόνι πλώρης / καραβιού: Χλόη Α.
Παραγωγή: Ομάδα Νοσταλγία & Rabbithole
Ερμηνεία: Γιάννης Λεάκος, Δημήτρης Ντάσκας, Γιώργος Τζαβάρας, Μιχάλης
Ζαχαρίας, Γεωργία Σωτηριανάκου, Ιωάννα Σίσκου
