Αθέατες φυλακές και λογοτεχνία
Της Ειρήνης Δερμιτζάκη*
Έχοντας διαβάσει τα δύο προηγούμενα βιβλία της συγγραφέως, Αντωνίας Ζεβόλη – Νταουντάκη, έσπευσα να προμηθευτώ το νέο της βιβλίο Αθέατες Φυλακές (εκδόσεις Πυξίδα της Πόλης), μιας και το παλαιότερο μυθιστόρημά της Εμείς θα ζήσουμε είναι ένα από τα αγαπημένα μου αναγνώσματα.
Οι Αθέατες Φυλακές είναι ένα σπονδυλωτό αφήγημα που θυμίζει συλλογή διηγημάτων, καθώς οι ιστορίες στέκουν και ανεξάρτητα, αλλά συνδέονται και μεταξύ τους σαν μια λογοτεχνική σκυταλοδρομία. Από ήρωα σε ήρωα ξετυλίγεται ένα αόρατο νήμα που συνδέει πεπρωμένα και ανθρώπινους βίους, με θέμα τις αόρατες φυλακές που μας περιβάλλουν. Άλλες προϋπάρχουν, άλλες τις φτιάχνουν οι άλλοι, και οι τρίτες —οι πιο τρομακτικές— είναι εκείνες που φτιάχνουμε εμείς οι ίδιοι, εγκλωβίζοντας μέσα τους τις ζωές, τα όνειρα και τις επιθυμίες μας.
Το σκεπτικό της αφήγησης μου θύμισε το πρώτο βιβλίο της συγγραφέως, Η Φαμέγια, όμως στις Αθέατες Φυλακές η συγγραφέας δείχνει πως έχει προχωρήσει σε μια πιο ώριμη και μεστή γραφή.
Λόγω της συγγραφικής μου ιδιότητας, αλλά και ως καθηγήτρια δημιουργικής γραφής, διαβάζω πληθώρα κειμένων —ιδίως διηγημάτων— όμως σπάνια συναντώ ιστορίες που να μου αφήνουν την αίσθηση του ολοκληρωμένου. Αυτό το πετυχαίνει άνετα η συγγραφέας, η οποία γράφει απλά και καθαρά, χωρίς περιττούς λυρισμούς και φιοριτούρες, αποδεικνύοντας πως ξέρει πολύ καλά να διαχειριστεί και τη μικρή φόρμα. Οι χαρακτήρες είναι καλοφτιαγμένοι και πλήρως ανεπτυγμένοι, η αφήγηση κυλάει σαν νερό, κι ο αναγνώστης παρασέρνεται από την εξιστόρηση των συμβάντων, ξεφυλλίζοντας με αγωνία για να δει τι θα ακολουθήσει.
Θα έλεγα πως το περιεχόμενο της συλλογής συνοψίζεται στη φράση της συγγραφέως: «Ο εχθρός σε όλες τις εποχές καμουφλάρεται, να μη δίνει στόχο. Ορατός γίνεται όταν πια έχει ηττηθεί και δεν μπορεί πια να κρύβεται. Γι’ αυτό τον παλιό εχθρό τον βλέπουν καθαρά οι επόμενοι, αλλά δεν βλέπουν ακόμα τον δικό τους.»
Με συγκίνησε η αγωνία των ηρώων, τα λάθη τους, τα προβλήματά τους, οι καταστάσεις που βιώνουν. Στο αφήγημα διαφαίνεται έντονα η ανησυχία της συγγραφέως για την κοινωνία που ζούμε, το μέλλον που μας περιμένει, τα όνειρα που ματαιώνονται και τη βιαιότητα των ανθρωπίνων σχέσεων. Μαζί με το διαχρονικό, υπαρξιακό ερώτημα: ποιοι τελικά ορίζουν τις ζωές μας;
Αθέατες Φυλακές – Το βιβλίο ξεκινά στο σήμερα, ταξιδεύει στο παρελθόν, συναντά ήρωες από την ελληνική επαρχία και την Αθήνα, ξυπνά μνήμες του Εμφυλίου, εξετάζει τον ρόλο της γυναίκας στην ελληνική πραγματικότητα από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα έως σήμερα, και επιστρέφει στο παρόν, κλείνοντας κυκλικά την αφήγησή του. Σε αυτό το ταξίδι στο παρελθόν, από τόπο σε τόπο, και από εποχή σε εποχή, γινόμαστε μάρτυρες, της ανθρώπινης ύπαρξης που βασανίζεται από τους ίδιους δαίμονες που την κρατά δέσμια, κι όσο κι αν ο καιρός προχωρά, το λουρί επιμένει να σφίγγει.
Αναρωτιέμαι αν είναι αναγκαίος ο πρόλογος και ο επίλογος της ιστορίας. Δένουν τόσο πολύ τα ενδιάμεσα αφηγήματα και είναι τόσο καθαρός ο κόσμος που φτιάχνει η συγγραφέας, καθώς και οι προβληματισμοί που εγείρονται κατά την ανάγνωση για το τι τελικά είναι μια «αθέατη φυλακή», ώστε μου φαίνονται περιττά τα κάπως επεξηγηματικά μέρη της αρχής και του τέλους.
Σίγουρα πρόκειται για ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί, καθώς ξεχωρίζει για την προσεγμένη γραφή και το περιεχόμενό του, μέσα στον λογοτεχνικό σωρό που εκδίδεται καθημερινά. Η αίσθηση που μου άφησε το βιβλίο, ολοκληρώνοντάς το, είναι μία: τι κρίμα που τελείωσε τόσο γρήγορα.
Το βιβλίο της Αντωνίας Ζεβόλη – Νταουντάκη Αθέατες Φυλακές κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πυξίδα της Πόλης.
* Η Ειρήνη Δερμιτζάκη γεννήθηκε στη Σητεία το 1982. Σπούδασε Θέατρο στην Ελλάδα, Κινηματογράφο στην Αγγλία όπου και ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στη Δημιουργική Γραφή. Έχει βραβευτεί για τα διηγήματά της και τα θεατρικά της έργα. Έχει γράψει σενάρια για ταινίες μικρού μήκους και για την τηλεόραση, ενώ θεατρικά της έργα έχουν ανέβει σε Ελλάδα και Αγγλία. Έχει εκδώσει 7 βιβλία σε διάφορους εκδοτικούς οίκους. Διδάσκει δημιουργική γραφή σε διάφορους φορείς και θεατρική γραφή στο Εθνικό Θέατρο.
