Επτά Παριζιάνοι στην Αθήνα

Επτά Παριζιάνοι στην Αθήνα: μια επίσκεψη στην «Ταράτσα» του Τάσου Πυργιέρη

Όμορφο διαμέρισμα με δική του ταράτσα και… πολύ αέρα, διαθέσιμο προς ενοικίαση άμεσα. Και, όπως θα δούμε, δεν υπάρχει έλλειψη επισκεπτών, αντίθετα πολλοί παρελαύνουν και όλοι είναι έτοιμοι να έρθουν και να εγκατασταθούν εκεί, υπό τη σκέπη αυτής της… πολύ παράξενης – με τις υπερφυσικές θαρρείς ιδιότητες – ταράτσας.

Ο Τάσος Πυργιέρης, που σχεδόν πάντα φροντίζει να μας γνωρίζει σπιρτόζικα έργα που δεν έχουν ανέβει στις ελληνικές σκηνές, φέρνει το Παρίσι στην καρδιά του Γκαζιού, στο Σύγχρονο Θέατρο και μας συστήνει μια άλλη πλευρά του Ζαν Κλωντ Καρριέρ, του συνεργάτη του Λουί Μπουνιουέλ.

Όμορφο διαμέρισμα με δική του ταράτσα και… πολύ αέρα, διαθέσιμο προς ενοικίαση άμεσα. Και, όπως βλέπουμε, δεν υπάρχει έλλειψη υποψηφίων ενοικιατών, αντίθετα πολλοί παρελαύνουν και όλοι είναι έτοιμοι να έρθουν και να εγκατασταθούν εκεί, υπό τη σκέπη αυτής της… πολύ παράξενης – με τις υπερφυσικές θαρρείς ιδιότητες – ταράτσας.

Η Μαντλέν, που χωρίζει με τον Ετιέν, και ενώ όλο φεύγει από το διαμέρισμα όλο μένει, ο Ετιέν που κατά βάθος και αντίθετα από την επιδεικτική παθητικότητά του δε θέλει να φύγει ούτε η Μαντλέν αλλά ούτε να χάσει και το διαμέρισμα, η μεσίτρια που δείχνει σπίτια και διαμερίσματα σε πελάτες αλλά η ιδια μένει σε ξενοδοχείο, το πλουσιόπαιδο Μωρίς που αναζητά σύντροφο μέχρι… αυτοκτονίας, ο τυφλός λοχαγός Νταλόζ και η χειριστική σύζυγός του και βεβαίως ο σαρωτικός κύριος Αστρούκ, ευκατάστατος ή φτωχοδιάβολος, ένα φωτεινό παράδειγμα πως τίποτα δεν είναι αυτό που δείχνει.

Στον πυρήνα της, «Η ταράτσα» εξελίσσεται σε ένα μείγμα παράλογης φάρσας, φιλοσοφικών στοχασμών για την κοινωνική αποσύνθεση και μιας ψυχρά κωμικής, σχεδόν Πιντερικής ανάλυσης ενός αποτυχημένου ρομάντζου.

Το διαμέρισμα με την ταράτσα, ανάγεται σε σύμβολο στέγης «άστεγων» ψυχών που ψάχνουν εναγωνίως να στεγάσουν τις δικές τους αναζητήσεις. Και η αναζήτηση αυτή, γίνεται με τρόπο σαρκαστικό, επενδύεται με μαύρο χιούμορ, αποκαλύπτεται με τραγελαφικό τριγμό: Είμαστε όλοι μόνοι μας στις αναζητήσεις μας, στις επιδιώξεις μας, στη δυστυχία μας, ακόμα και στην ευτυχία μας. Σουρεαλιστικά μόνοι μέσα στην δύσκολη πραγματικότητά μας. Γι’ αυτό και οι ήρωες του Καρριέρ, μέσα στην σκηνογραφική σκιτσογραφία του Τάσου Πυργιέρη, είναι τρομερά αναγνωρίσιμοι και υποδηλωτικοί, σε τέτοιο σημείο, που οι ζωές τους καταλήγουν να αποτυπώνουν έναν αυθεντικά δικό μας αυτοσαρκασμό για τη ζωή.

Ποιοι όμως πραγματικά, είναι αυτοί οι Παριζιάνοι, που καταλαμβάνουν με τόση επιμονή αυτό το διαμέρισμα; Και αλήθεια, πόσο δράμα και πόσο κωμωδία είναι η ζωή τους/μας; Οι ίδιοι οι Παριζιάνοι μας τα λένε όλα. Μας μιλάν ακόμα και τις ανατροπές και τις αναθεωρήσεις τους. Μας μιλάν για μια παράσταση που παραμένει «ξενοίκιαστη», έτοιμη να στεγάσει αισθήματα, αισθήσεις και συγκινήσεις

Μαριλένα Μόσχου – Μαντλέν

Η Μαντλέν είναι μια γυναίκα που αποφασίζει να αφήσει τον άντρα της. Έχει ταχτοποιήσει τα πάντα, τους λογαριασμούς, τα ρούχα απ’ το καθαριστήριο, έχει φτιάξει τη βαλίτσα της, έχει ήδη ειδοποιήσει το μεσιτικό γραφείο για να δείξουν το διαμέρισμα στους επόμενους υποψήφιους ενοικιαστές, και περιμένει τον εραστή της να έρθει να την πάρει. Βρίσκεται σε μια ατελείωτη κατάσταση αναμονής κατά την οποία δεν προσπαθεί να λύσει τίποτα, ούτε μένει ούτε φεύγει, δεν εξηγεί και δεν ζητάει εξηγήσεις. Αιωρείται ανάμεσα στην πρόθεσή της και στην πραγματικότητα που την απογοητεύει, ο εραστής της δεν έρχεται, ο άντρας της δεν της ζητάει να μείνει, ώσπου ένας από τους υποψήφιους ενοικιαστές την ερωτεύεται και της προτείνει να φύγουν μαζί, πέφτοντας μάλιστα απ’ την ταράτσα του διαμερίσματος για να της αποδείξει τον έρωτά του. Όταν εκείνος επιστρέφει σώος και αβλαβής από την πτώση, αρνείται κατηγορηματικά ότι το έκανε για εκείνη, και η Μαντλέν ματαιώνεται για άλλη μια φορά. Μια γυναίκα με τρεις διαφορετικές «ερωτικές» σχέσεις, μια σχέση ζωής, μια σχέση μηνών και μια σχέση λεπτών, όπου και οι τρεις έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά∙ είναι χαοτικές, σχεδόν ανεξήγητες, αλλάζουν διαρκώς κατεύθυνση, όπως ο αέρας που φυσάει στην ταράτσα του διαμερίσματος και ωθεί τους ανθρώπους να ριχτούν στο κενό. Ένα συνηθισμένο διαμέρισμα, ένα συνηθισμένο ζευγάρι, μια συνηθισμένη γυναίκα, μια ζωή τακτοποιημένη, συναισθήματα άτακτα, μια γυναίκα που έχει μέσα της μια άλλη ζωή που ενοχλεί, απαιτεί, παραπονιέται, δεν έζησε, και αναζητά στο τέλος την ουσία μιας αληθινής ανθρώπινης σχέσης, μιας αληθινής επικοινωνίας, μιας στιγμής έκθεσης, αντιμέτωπη με τον τρόμο του κενού.

Βασίλης Αθανασόπουλος – Ετιέν

Ο Ετιέν είναι ένας ολιγόλογος άντρας, με μια παθητική στάση στα πράγματα γύρω του. Ο χωρισμός του με τη Μαντλέν, τη σύζυγό του, είναι το εναρκτήριο λάκτισμα όλων όσων θα ακολουθήσουν στο έργο. Μένει ψύχραιμος σε καταστάσεις και απέναντι σε συμπεριφορές ανθρώπων που έχουν «εισβάλει» σπίτι του, ενώ ο ίδιος προσπαθεί να χωρίσει. Μοιάζει να μη μπορεί να πει όχι σε όσα του ζητάνε, είναι διακριτικός και θέλει τη βολή του. Ο Ετιέν μαζί με τη Μαντλέν είναι ίσως οι μόνοι γειωμένοι χαρακτήρες στο έργο. Όλοι όσοι καταφτάνουν στο σπίτι τους, προκειμένου να το νοικιάσουν, εισάγουν το ζευγάρι σε έναν σουρεαλιστικό κόσμο, λες και κάποιος τους μεταφέρει σε μια άλλη χώρα των θαυμάτων.

Αγγελική Καρυστινού – η γυναίκα του μεσιτικού γραφείου

Υποδύομαι τη μεσίτρια, που εγώ τη λέω Σιλβί γιατί ο Καριέρ δεν της έδωσε όνομα. Ίσως γιατί κανένας δεν ενδιαφέρεται ποτέ να τη ρωτήσει πώς τη λένε …όπως και τόσους καθημερινά μας εξυπηρετούν …. Αυτή φέρνει τους υποψήφιους ενοικιαστές στο διαμέρισμα και τους δείχνει την ταράτσα, επιδεικνύοντας τα προτερήματά της: θέα στο Παρίσι, ήλιος από παντού κτλ. Κι όμως η ίδια μένει σε ένα ξενοδοχείο. Έχει σπουδάσει ανθρωπολογία και παράλληλα για να επιβιώσει κάνει ένα σωρό δουλειές. Δηλαδή είναι μια τυπική εκπρόσωπος της σύγχρονης κοινωνίας ….. με προσόντα, που βρίσκει σπίτια αλλά δεν έχει δικό της και δουλεύει όλη μέρα. Είναι μόνη, θα ήθελε βέβαια να είχε κάποιον στη ζωή της, άλλα δεν προλαβαίνει, ή τελικά δεν μπορεί να βρει. Είναι μια γυναίκα που το ίδιο το σύστημα έχει αποφασίσει να τη χρησιμοποιεί και ταυτόχρονα να την βγάλει εκτός παιχνιδιού»… Και τα νεύρα της έχουν παίξει …. Έχει όμως τη δύναμη να συνεχίζει και την ενσυναίσθηση να βλέπει πίσω από το προφανές ….. Για μένα, είναι ένας απόλυτα πραγματικός χαρακτήρας, δεν μου φαίνεται καθόδου υπερβολικός. Ίσως στην εποχή του 1997 που γράφτηκε το έργο να έμοιαζε κάπως υπερβολική αλλά σήμερα αυτή η γυναίκα είναι μια από εμάς …. Όχι?

Θάνος Μπίρκος – κύριος Αστρούκ

Ο κύριος Αστρούκ οικειοποιείται το χώρο, τους ανθρώπους και τις καταστάσεις πολύ γρήγορα. Φέρει τον κόσμο του μέσα στο διαμέρισμα είτε με φυσική παρουσία είτε μέσω τηλεφώνου. Αρχικά μοιάζει με μεσοαστό αλλά ακολουθώντας το νήμα της ιστορία του ρόλου βλέπουμε έναν «κλοσάρ» χαρακτήρα να διαπραγματεύεται τα σημεία των καιρών. Ενώ φαίνεται να έχει αγωνία για την επιβίωση, τελικά είναι ο μόνος χαρακτήρας σίγουρος για το «παρακάτω» της ζωής

Ιάσονας Παπαματθαίου – Μωρίς

Ο Μωρίς είναι ένα κακομαθημένο πλουσιόπαιδο, αυτό βέβαια χωρίς να του στερεί μία καλοσυνάτη και ευαίσθητη ψυχή. Αυτή του η ευαισθησία τον οδηγεί σε μια αδιάκοπη αναζήτηση ερωτικού συντρόφου, όχι εν είδει παιχνιδιού, αλλά για να ζήσει με απόλυτο πάθος μια κάποια σχέση, καθώς η ανώτερη κοινωνική του τάξη, του έχει στερήσει αυτό το πάθος, που θα μπορούσε να είχε στον αγώνα επιβίωσης και κοινωνικής ανέλιξης. Η πλεονάζουσα παρορμητικότητά του τον οδηγεί σε κωμικοτραγικές καταστάσεις.

Ντίνος Γκελαμέρης – Λοχαγός Νταλόζ

Ο λοχαγός Νταλοζ είναι μια μορφή συμβολική, συντριπτικά ντυμένος με την θεατρική υπερβολή του έργου. Είναι τυφλός, εξαρτημένος απόλυτα από τη γυναίκα του, και ταυτόχρονα προσπαθεί να κρατήσει τη θέση του ως εκπρόσωπος της εξουσίας. Δεν είναι ένας χαρακτήρας ρεαλιστικός με την αυστηρή έννοια —είναι μια φιγούρα που λειτουργεί περισσότερο σαν σύμβολο: της εξουσίας που δεν βλέπει, αλλά και της ίδιας της ζωής που πολλές φορές προχωρά αγνοώντας τις ανάγκες μας πλήρως. Αυτή η αντίφαση τον κάνει εξίσου ενδιαφέροντα αλλά και βαθιά σατιρικό στη σκηνή.

Χριστίνα Ροκαδάκη – η σύζυγος του Λοχαγού

Ο χαρακτήρας που υποδύομαι είναι μία σύζυγος στρατιωτικού και αυτή φαίνεται να είναι και η ιδιότητα που την προσδιορίζει.

Μία γυναίκα αυστηρή, ελεγκτική, σχεδόν σαρωτική που επισκέπτεται ένα διαμέρισμα προς ενοικίαση αλλά αυτό είναι μόνο η αφορμή για να πάρει μέρος σε μια σειρά από κωμικοτραγικές καταστάσεις με τους υπόλοιπους παρευρισκομένους.

Η κυρία Νταλόζ, γυναίκα του λοχαγού Νταλόζ συνοδεύει τον τυφλό σύζυγό της ο οποίος μοιάζει απόλυτα εξαρτημένος και ανήμπορος, κάτι που εντείνει τον ελεγκτικό και κυριαρχικό της τρόπο ως προς αυτόν αλλά και ως προς όλους τους άλλους. Η κυρία Νταλόζ είναι χειριστική, υπερβολική, τραχειά και ανικανοποίητη, ένας πολύ πραγματικός και γνώριμος σε όλους χαρακτήρας που εύκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ως “ξινή”. Όλα όσα όμως αφήνει να αποκαλυφθούν στην πορεία του έργου και στην ιδιαίτερη αυτή συνθήκη της παρατεταμένης συνύπαρξης τόσων αγνώστων σ’ ένα σαλόνι ενός διαμερίσματος προς ενοικίαση, μάς δίνουν το πορτρέτο ενός τρισδιάστατου προσώπου με πολύ τρωτά στοιχεία και συγκινητικές πλευρές. Αυτό είναι και το ζητούμενο αυτού του ρόλου, όπως και όλων των ρόλων στην κωμωδία του Καρριέρ, να αποκαλυφθεί εντέχνως η πολυπλοκότητα, η αμφιθυμία και τα καλά κρυμμένα μυστικά πίσω από την κοινωνική μάσκα που φέρουμε όλοι περισσότερο ή λιγότερο επιτυχώς σε κάθε έκφανση της ζωής μας.

Τελικά, πρόκειται για κωμωδία ή δράμα;

Μαριλένα Μόσχου

Νομίζω ότι η ζωή μπορεί να είναι υπέροχη και τρομακτική ταυτόχρονα, αυτή είναι όλη η τραγωδία της. Και ειδικά για το συγκεκριμένο έργο, η φράση που το χαρακτηρίζει καλύτερα είναι: «Η ζωή είναι τραγωδία σε κοντινό πλάνο αλλά κωμωδία σε μακρινό.» (Τσάρλι Τσάπλιν)

Βασίλης Αθανασόπουλος

Ο Καρριέρ προσεγγίζει τους χαρακτήρες του έργου με έναν συμβολικό τρόπο. Με μια πρώτη ματιά, μοιάζουν απλοί, καθημερινοί άνθρωποι αλλά ο καθένας έχει κάποιο τόσο δυνατό χαρακτηριστικό, με έναν εμμονικό σχεδόν τρόπο, που τον καθιστά περισσότερο «σύμβολο» παρά άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Με αυτόν τον τρόπο, το έργο πηγαίνει σε βάθος σε απρόσμενες στιγμές και ξαφνικά επανέρχεται στην κωμική του βάση. Προσωπικά, λοιπόν, θεωρώ πως έχουμε να κάνουμε με ένα «δράμα ζωής», ντυμένο με ένα κωμικό πέπλο.

Αγγελική Καρυστινού

Είναι ακριβώς όπως το λέτε. Όλοι οι ήρωες είναι πρόσωπα τραγικά, με προβλήματα και απίστευτη μοναξιά, αλλά ταυτόχρονα αστεία. Βασικά δεν είναι τα ίδια αστεία, αλλά γίνονται μέσα στις παρανοϊκές συνθήκες που ζουν… Σκέφτομαι συχνά στις πρόβες αυτού του έργου ότι αυτά τα πρόσωπα μοιάζουν πολύ με όλους εμάς σήμερα. Μόνα, αδύναμα να επικοινωνήσουν ουσιαστικά, με άπειρες ευθύνες και σκοτούρες, άπειρα ζητήματα ανεργία-φτώχεια, συναισθηματικά και υπαρξιακά αδιέξοδα, καταδικασμένα να ζουν σε πολυκατοικίες, από όπου ούτε καν η διαφυγή με μια πτώση από την ταράτσα δεν είναι εφικτή. Μέσα σε αυτόν τον παραλογισμό, γίνονται τελικά και τα ίδια τρελούτσικα, γιατί και πως αλλιώς να αντέξουν; Ο Καριέρ εδώ προφητικά για την εποχή του και ταυτόχρονα με ακρίβεια καταγράφει την μικροαστική τάξη, αλλά με μια καλοσύνη προς όλους αυτούς τους χαριτωμένους θεοπάλαβους τύπους, που αν δεν μετακινηθούν προς την ακρότητα, δεν μπορούν να αντέξουν την ακρότητα της ίδιας τους της ζωής.

Θάνος Μπίρκος

Το θέατρο είναι πολιτική πράξη, φέρει τον άνθρωπο στη Θυμέλη της κοινωνίας τον μπολιάζει με συναισθήματα και ύστερα παρατηρεί το πως αυτός εκφράζει το θεμέλιο που λέγεται ζωή. Το δράμα γεννά το δάκρυ και η κωμωδία σχολιάζει τη διαδρομή του.

Ιάσονας Παπαματθαίου

Θα την ανοίξω σε μια πιο γενική παρατήρηση αυτή την ερώτηση , με κάτι που είχε πει ο Νικίτα Μιχάλκοφ στην ομιλία του στα Όσκαρ όταν παρέλαβε το αγαλματίδιο για τον «Ψεύτη Ήλιο».

«Θέλω να πω τη σκληρή αλήθεια , την οποία δεν ξέρω και προσπαθώ να τη βρω αλλά είμαι απολύτως σίγουρος ότι η σκληρή αλήθεια χωρίς γέλιο είναι ένα ψέμα.». Όλα τα μεγάλα έργα των μεγάλων συγγραφέων είτε προσδιορίζονται ως δράματα είτε ως κωμωδίες εμπεριέχουν μέσα και τις δύο ποιότητες, όπως και η ίδια η ζωή. Κατά την άποψη μου σε αυτή τη χώρα πάσχουμε από σοβαροφάνεια, και αυτό περιορίζει σε μεγάλο βαθμό την αισθητική μας και επομένως τα καλλιτεχνικά έργα που διαμορφώνουμε.

Ντίνος Γκελαμέρης

«Η Ταράτσα» του Καρριέρ είναι ένα βαθιά ανθρώπινο έργο που ισορροπεί ανάμεσα στο δράμα και την κωμωδία —όπως και η ίδια η ζωή. Από τη μία, απογυμνώνει τους χαρακτήρες του σε στιγμές έντασης και φόβου, δείχνοντας πόσο εύθραυστοι και μόνοι μπορεί να είναι οι άνθρωποι όταν καταρρέουν οι βεβαιότητες. Από την άλλη, υπάρχει αυτό το υπόγειο, λεπτό χιούμορ που μοιάζει με πράξη αντίστασης: ένα γέλιο που δεν προκύπτει από ευθυμία, αλλά από την ανάγκη να κρατηθούμε όρθιοι. Και αυτή η προσέγγιση, που δεν απομακρύνεται από το υπαρξιακό αλλά ακουμπά και στο συλλογικό, έχει για μένα βαθιά πολιτική αξία. Γιατί σε κάθε τέτοια “ταράτσα”, δοκιμάζεται η ανθρωπιά, η ηθική και η ίδια η ανθρώπινη υπόσταση.

Χριστίνα Ροκαδάκη

«Η Ταράτσα», μία κωμωδία καταστάσεων σε πρώτη ανάγνωση, φιλοξενεί με αριστοτεχνικό τρόπο ετερόκλητους ανθρώπους που βρίσκονται ο καθένας για άλλους λόγους σε μια οριακή στιγμή.

Το μόνο κοινό τους σημείο είναι ο χωροχρόνος κι αυτό φωτίζει με πολύ ιδιαίτερο τρόπο μέσα από φαρσοειδή σχήματα και τραγελαφικές καταστάσεις την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, την τραγικότητα των προσώπων μέσα στο παράλογο της ζωής στις διαστάσεις που μπορούμε να την αντιληφθούμε και το αέναο παιχνίδι εναλλαγής κωμωδίας και δράματος που μάς αφήνει όλους ανήμπορους στο να επιβληθούμε και να ελέγξουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους.

Ο Καρριέρ μελετά με πολλή τρυφερότητα και λεπτότητα την ανθρώπινη υπόσταση και την συνθετότητά της και στέκεται με κατανόηση και πολύ χιούμορ δίπλα στους ήρωές του που αδυνατούν ακόμα και να δώσουν ένα τέλος στην ταλαίπωρη ύπαρξή τους. Δεν ξέρω αν μπορεί να μιλήσει κανείς για κωμωδία ή δράμα ζωής, μπορεί σίγουρα να μιλήσει για μία ατόφια φέτα ζωής, συμπυκνωμένης και απόλυτα πραγματικής η οποία μοιραία τα εμπεριέχει όλα, τόσο αδιόρατα μπλεγμένα το ένα μέσα στο άλλο που η ελαφρότητα και το βάρος συνυπάρχουν κάθε στιγμή σε κάθε ατάκα γέλιου και κάθε απόπειρα αυτοκτονίας.

«Η Ταράτσα» παίζεται στο Σύγχρονο Θέατρο κάθε Τετάρτη 19:00, Παρασκευή 21:30, Σάββατο 21:30, Κυριακή 19:00. Εισιτήρια μπορείτε να προμηθευτείτε ΕΔΩ