Από την Αγγελική Κώττη //
Συζητούσαμε και καπνίζαμε μέχρι τα βαθιά μεσάνυχτα. Ήμασταν στους Δελφούς για μια μεγάλη εκδήλωση υπέρ της ειρήνης, στην οποία ο Νικηφόρος Βρεττάκος και ο Γιάννης Ρίτσος θα διάβαζαν ποιήματά τους. Το προηγούμενο βράδυ, η παρέα μου κι εγώ είχαμε την τύχη να είμαστε συνομιλητές των ποιητών, με τους οποίους είχαμε επίσης τη χαρά να μας τιμούν με τη φιλία τους.
Συζητούσαμε ισότιμα λοιπόν. Δεν λέγαμε, βεβαίως, πράγματα της ίδιας βαρύτητας, αλλά εκείνοι άκουγαν τις απόψεις, τις ιδέες και τα επιχειρήματά μας, συμφωνούσαν ή διαφωνούσαν καπνίζοντας απανωτά τσιγάρα, όπως άλλωστε κι εμείς. Ο Ρίτσος κάπνιζε άσσο σκέτο και ο Νικηφόρος, σύμφωνα με τα πακέτα που έχουν μείνει με γραμμένους στίχους του επάνω, Assos Export. Θα ορκιζόμουν ότι κάπνιζε Δελφοί, κι όχι επειδή ήμασταν στους Δελφούς, όμως όλοι λένε Άσσο. Τέλος πάντων.
Κάποια στιγμή, περασμένα μεσάνυχτα, ο Βρεττάκος σηκώθηκε να πάει για ύπνο. «Ξέρετε» απολογήθηκε γλυκά «θέλω να πάω το πρωί να δω τον Ηνίοχο». Κι εμείς θέλαμε να κάνουμε το ίδιο. Δεν θα ήταν η πρώτη φορά, μπορεί και να ήταν η δέκατη, αλλά ποιος θα έχανε την ευκαιρία να ξαναδεί το ωραιότερο ίσως από τα αρχαία αγάλματα που έχουν σωθεί; Καληνύχτισε λοιπόν και μια-δυο ώρες μετά, φύγαμε για το δικό μας ξενοδοχείο, καθώς και ο Ρίτσος εξέφρασε την επιθυμία να αποσυρθεί. Μας είχαν δώσει ραντεβού για πρωινό, καφέ και – εννοείται – τσιγάρο κατά τις οκτώ. Η εκδήλωση στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο είχε προγραμματιστεί για τις 10.
Πήγαμε λίγο καθυστερημένοι στην τραπεζαρία του ξενοδοχείου τους και τους βρήκαμε να πίνουν καφέ ήδη.
-Νικηφόρε, ρωτήσαμε, πήγατε στον Ηνίοχο;
(εμείς δεν είχαμε, φυσικά, προλάβει)
«Δεν πήγα» απάντησε. «Γιατί σκέφτηκα: καπνίζει ο Ηνίοχος; Κι αν καπνίζει, τι τσιγάρα καπνίζει; Ε, να μην πάω και με άδεια χέρια».
Η εκδήλωση ήταν υπέροχα συγκινητική. Κάπου υπήρχε και ένα βίντεο, αλλά δεν το έχω στο αρχείο μου.
Είναι γνωστό ότι, όπως και ο Ρίτσος, ο Νικηφόρος ήταν μανιώδης καπνιστής. Είναι επίσης γνωστό πως οι εκδόσεις «Ποταμός» κυκλοφόρησαν το 2008 το βιβλίο «Έξοδος με το άλογο». Τι διαφορετικό έχει από τα υπόλοιπα; Ο υπότιτλος-σημείωση τα λέει όλα:
«Σπαράγματα από στίχους
που γράφτηκαν κατά τη συνήθεια του Νικηφόρου
πάνω σε πακέτα τσιγάρων»
Από το βιβλίο αυτό, δίνουμε ένα ποίημα με την αφιέρωσή του:
“Χωρίς χρόνο
Χωρίς ησυχία
Τρέχοντας, πάντοτε τρέχοντας
ΕΓΡΑΦΑ
(5 Φεβρουαρίου-5 Μαΐου 1950)
Τα χαρίζω στο φίλο μου τον Κούλη που ξέρει
περισσότερα από τους άλλους”
ΝΙΚΗΦ. ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ
Όπως όλοι, συνήθιζε να κρατά σημειώσεις ή να γράφει ατόφιους στίχους στα πακέτα του. Βιαστικά, όπως δείχνει ο γραφικός χαρακτήρας σε αυτά – κανονικά έγραφε με όμορφα, στρογγυλά γράμματα. Προσπαθώντας να αιχμαλωτίσει τη στιγμή. Ό,τι έμεινε, μας θυμίζει πάνω απ’ όλα ένα: ότι ζούσε, ανέπνεε, ακόμα και… κάπνιζε, ως ποιητής.
Η αναδημοσίευση του κειμένου επιτρέπεται μόνο ύστερα από άδεια.
