Το πρωί του Σαββάτου, 26 Ιουλίου 2025, η καρδιά του Ziad Rahbani σταμάτησε να χτυπά
Στα 69 του χρόνια, έφυγε ένας από τους πιο ριζοσπαστικούς και σπάνιους δημιουργούς του αραβικού κόσμου. Πιανίστας, συνθέτης, θεατρικός συγγραφέας, πολιτικός προκλητικός, γιος της Fairuz και του Assi Rahbani, αλλά ποτέ απλώς “γιος”. Ήταν σώμα και πνεύμα ενός άλλου Λιβάνου — εκείνου που τόλμησε να κοιτάξει τον εαυτό του στον καθρέφτη.
Ο Ziad υπήρξε ο άνθρωπος που ένωσε την τζαζ με την Ανατολή, τη σάτιρα με τον πόνο, το θέατρο με τον δρόμο, τον ήχο με την ειλικρίνεια. Το αποκάλεσε “oriental jazz” — ένα υβρίδιο δυτικών αρμονιών και αραβικής ιδιοσυγκρασίας που δεν αφομοιώθηκε ποτέ από τη βιομηχανία· ούτε και το επιδίωξε.
Το πρώτο του θεατρικό έργο, Nazl el-Sourour (1974), το έγραψε μόλις στα 17 του. Ήταν μια κραυγή για ταξική ανισότητα, για εργατικά δικαιώματα, για έναν Λίβανο που κατέρρεε μπροστά στα μάτια του. Στο έργο αυτό, μια ομάδα εργατών καταλαμβάνει ένα εστιατόριο – το αποτέλεσμα όμως δεν είναι η αλλαγή, αλλά η αδιαφορία του πολιτικού συστήματος. Σκληρό, χιουμοριστικό, αληθινό. Και προφητικό.
Το Bennesbeh Labokra Chou? (1978) υπήρξε τομή: ο ίδιος υποδύεται έναν πιανίστα σε ένα μπαρ της μεταπολεμικής Βηρυτού. Εκείνος δεν τραγουδά αισιοδοξία. Ρωτά: “Μιλάνε για το αύριο… αλλά σήμερα τι γίνεται;”. Αυτή η φράση έγινε σύνθημα για μια ολόκληρη γενιά Λιβανέζων που ζούσαν τη διάλυση ως καθημερινότητα.
Στη μουσική του, ο Ziad έσπασε τα δεδομένα της παραδοσιακής αραβικής φόρμας. Με επιρροές από Charlie Parker, Stan Getz και Dizzy Gillespie – που ανοιχτά θαύμαζε – δημιούργησε δίσκους όπως το Houdou’ Nisbi (1985), το Ana Moush Kafir (Δεν είμαι άπιστος), και το Monodose (2001), στους οποίους συνυπάρχουν το κλασικό πιάνο, οι αραβικές κλίμακες, η φανκ ενέργεια και η πολιτική καταγγελία. Όχι σαν «στυλ», αλλά σαν τρόπος ύπαρξης.
Έγραψε κομμάτια και για τη μητέρα του, τη Fairuz, δίνοντας νέα πνοή στην εικόνα της: Kifak Inta, Wala Keef, Maarefti Fik — τραγούδια που απευθύνονται στη νέα γενιά, χωρίς ίχνος εξιδανίκευσης. Ο ίδιος δήλωνε: “Η μουσική μου δεν είναι δυτική. Είναι λιβανέζικη. Με έναν άλλο τρόπο έκφρασης.”
Η πολιτική του στάση δεν ήταν επιφάνεια· ήταν η ουσία του. Αριστερός, άθεος, υπέρμαχος της Παλαιστινιακής υπόθεσης, επιλέγει σε συναυλία του στη Σιδώνα να φορέσει το μαντίλι του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Δεν το έκανε για να προκαλέσει· το έκανε γιατί πίστευε σε έναν Λίβανο πέρα από θρησκευτικές ταυτότητες και σεχταρισμούς. Σε έναν Λίβανο της ελευθερίας και της ταξικής συνείδησης.
Οι νεότερες γενιές τον ανακάλυψαν ξανά μέσα από το YouTube, τα memes και τα θεατρικά του αποσπάσματα που κυκλοφορούσαν ως ψηφιακές σφαλιάρες. Η μουσική του, και ειδικά οι ζωντανές εμφανίσεις του σε χώρους της Χάμρα, άφησαν μια μυρωδιά παλιού καπνού και πικρής αλήθειας. Ελάχιστοι συνδύασαν τόσο καθαρά τη βιρτουοζιτέ με την κοινωνική οξύτητα.
Την ημέρα του θανάτου του, ο πρόεδρος Joseph Aoun τον αποκάλεσε «συνείδηση ζωντανή». Ο πρωθυπουργός Nawaf Salam είπε πως «έλεγε αυτά που οι άλλοι δεν τολμούσαν». Το ζήτημα είναι πως εκείνος δεν ήθελε να μιλήσει «για λογαριασμό» κανενός. Μιλούσε επειδή δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς.
Σήμερα, ο Ziad δεν είναι πια εδώ. Η Fairuz, στα 90 της, ζει για να θρηνεί τον γιο της – έναν γιο που μετουσίωσε την κληρονομιά σε κάτι πιο επικίνδυνο: σε σκέψη. Όχι σύμβολο, αλλά άτομο με θέση. Στον κόσμο που έρχεται, μπορεί να μην ακούμε πια το όνομά του συχνά. Αλλά θα τον αναγνωρίζουμε σε κάθε στιγμή που η τέχνη αρνείται να χαϊδέψει την εξουσία.
Γιατί ο Ziad Rahbani δεν ήταν καλλιτέχνης του αύριο.
Ήταν η αλήθεια του σήμερα.
Καλό σου ταξίδι μαέστρο!
