Οι τρόποι που παρουσιάζεται η κατάθλιψη στα social media

Published04/10/2021

Οι τρόποι που παρουσιάζεται η κατάθλιψη στα social media

απόδοση: Ελένη Σωτάκη //

Τα ποσοστά κατάθλιψης έχουν τριπλασιαστεί από την αρχή της πανδημίας COVID-19. Σε μια κοινωνία όπου υπάρχει έλλειμμα παιδείας γύρω από τα ζητήματα της ψυχικής υγείας και όπου τα περισσότερα άτομα με κατάθλιψη δεν βρίσκονται σε θεραπεία, αυτό είναι μια συνταγή για καταστροφή. Οι ψυχολόγοι έχουν προτείνει τρόπους για τη μεταρρύθμιση της φροντίδας ψυχικής υγείας, όπως η αύξηση της πρόσβασης στην περίθαλψη μέσω του διαδικτύου. Αυτές οι ενέργειες είναι σημαντικές στις συνθήκες της επιβαλλόμενης κοινωνικής απομόνωσης. Ωστόσο, πολύ λίγα έχουν ειπωθεί για το πώς θα εξαλειφθεί το στίγμα που ακολουθεί συχνά μια διάγνωση. Μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη κωδικοποίησε συστηματικά 327 βίντεο που έχουν ανέβει στα social media με θέμα την κατάθλιψη. Διαπιστώθηκε ότι δημοφιλή βίντεο σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ενδέχεται να διαιωνίζουν το στίγμα καθώς και τις παρανοήσεις σχετικά με την κατάθλιψη, αλλά και τις ψυχικές ασθένειες γενικότερα.

Όταν το στίγμα επιδεινώνει την κατάθλιψη

Η εποχή των ψυχιατρικών ιδρυμάτων και των λοβοτομών έχει παρέλθει, το στίγμα ωστόσο αναφορικά με την ψυχική υγεία καλά κρατεί. Στην καθημερινή ζωή, πολλοί άνθρωποι που πάσχουν από κατάθλιψη είναι υποχρεωμένοι να ακούνε δηλώσεις, όπως: «η κατάθλιψη δεν είναι πραγματική» ή «οι καταθλιπτικοί άνθρωποι είναι απλά αδύναμοι και τεμπέληδες». Φαίνεται να κυριαρχούν αντιλήψεις που είτε υπερβάλλουν είτε υποβαθμίζουν τη σοβαρότητα της. Πρόχειρα συμπεράσματα σαν τα παραπάνω σε καμία περίπτωση δεν καταγράφουν την αλήθεια. Με βεβαιότητα όμως στέκονται εμπόδιο σε πάσχοντες, ώστε να αναζητήσουν και να λάβουν αληθινή βοήθεια.

Διαπιστώθηκε ότι περίπου το 50% των βίντεο του YouTube που πέρασαν από το μικροσκόπιο έρευνας παρουσίαζαν την κατάθλιψη ως βιολογική υπόθεση χρησιμοποιώντας όρους όπως «νόσος του εγκεφάλου» ή «χημική ανισορροπία». Γύρω στο 40% των βίντεο ανέδειξε καταστάσεις, όπως η απώλεια εργασίας, η κακοποίηση ή άλλα οδυνηρά γεγονότα ζωής που μπορούν να προκαλέσουν κατάθλιψη. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κατάθλιψη είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού βιολογικών, περιβαλλοντικών και ψυχολογικών περιστάσεων, αν και μόλις το 8% των βίντεο έδειξαν μηνύματα σύμφωνα με αυτήν την κατανόηση. Η πλαισίωση της κατάθλιψης είτε ως βιολογικής, είτε ως αποτέλεσμα καταστάσεων μπορεί να περιορίσει την εύρεση της κατάλληλης θεραπείας.

Ενώ πολλοί πιστεύουν πως μια βιολογική εξήγηση μειώνει το στίγμα της κατάθλιψης, μια σειρά μελετών διαπίστωσε το αντίθετο. Αυτό εξηγείται ως εξής: Όταν οι άνθρωποι βλέπουν την κατάθλιψη ως εγκεφαλική νόσο, είναι λιγότερο πιθανό να κατηγορήσουν κάποιον ότι έχει κατάθλιψη. Ωστόσο, είναι επίσης πιθανότερο να βλέπουν το καταθλιπτικό άτομο ως «διαφορετικό», «επικίνδυνο» και «αθεράπευτο».

Υπάρχουν βίντεο στο YouTube που υποστηρίζουν: Η κατάθλιψη διαρκεί χρόνια… μερικές φορές και μια ζωή

Αυτό το μήνυμα δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η επιστήμη δείχνει μια διαφορετική και πιο περίπλοκη εικόνα. Για μερικούς, η κατάθλιψη μπορεί να διαρκέσει για χρόνια ανάλογα με τις συνθήκες της ζωής τους και την πρόσβαση στη θεραπεία. Για άλλους, η κατάθλιψη μπορεί να διαρκέσει μόνο λίγους μήνες. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική γιατί μας θυμίζει ότι η κατάθλιψη δεν είναι μόνιμη.

Μερικά από τα πιο ανεύθυνα βίντεο δείχνουν ότι η κατάθλιψη μπορεί να «διορθωθεί» με απλές συνταγές. Τέτοια βίντεο θυμίζουν τους γκουρού αυτοβοήθειας που μοιράζουν υπερβολικές υποσχέσεις. Οι ισχυρισμοί γρήγορης θεραπείας, παραδείγματος χάρη μέσω της γυμναστικής, δεν είναι μόνο άκυροι αλλά είναι και αναληθείς. Το βίντεο “10 τροφές που καταπολεμούν την κατάθλιψη” δείχνει ακριβώς πώς μπορεί να παραπλανηθεί το κοινό. Με πάνω από 1 εκατομμύριο προβολές, το βίντεο αναφέρει, «Η μαύρη σοκολάτα μπορεί να βοηθήσει στην αύξηση των επιπέδων σεροτονίνης στο σώμα και λειτουργεί αντικαταθλιπτικά». Δυστυχώς, για άτομα με κατάθλιψη που αγαπούν τη σοκολάτα, αυτός ο επιστημονικός ισχυρισμός δεν είναι ακριβής.

Η διατροφή μας επηρεάζει φυσικά τη διάθεσή μας. Αλλά είναι υπεραπλούστευση το να ισχυριστούμε πως η κατανάλωση σοκολάτας θεραπεύει την κατάθλιψη. Αυτά τα μηνύματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους ανθρώπους να υποτιμήσουν και να ακυρώσουν τη σοβαρότητα της κατάστασης. Την επόμενη φορά που εσείς ή κάποιος που γνωρίζετε εμφανίσει συμπτώματα κατάθλιψης ή έχει ζητήματα με την ψυχική του υγεία, πάρτε το σοβαρά. Αν και διανύουμε δύσκολους καιρούς και ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι βυθίζονται στην απελπισία, η κατάθλιψη είναι θεραπεύσιμη και μπορεί να ξεπεραστεί.