Ο λόγος του σκηνοθέτη – ηθοποιού Κώστα Παπακωνσταντίνου έχει κατανοητή ροή και είναι ειλικρινής. Οι παραστάσεις που ανεβάζει στο Θέατρο Olvio καταπιάνονται με δύο ελληνικά κείμενα του 20ου αιώνα.
Με τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Κώστα Παπακωνσταντίνου μιλήσαμε για το θέατρο. Για το θέατρο ως πολιτική πράξη. Για το ελληνικό κείμενο στο θέατρο. Για το τι σημάνει το όνομα της θεατρικής ομάδας Πτωχαλαζόνες. Για την αξία της συνδημιουργίας στο θέατρο. Για το πώς μπορεί να παρουσιαστεί στο θέατρο ο Νεοέλληνας του 21ου αιώνα κοιτώντας με πίστη στον 22ο (αιώνα πάντα). Για το θέατρο ως άλλο σπίτι. Ποιητικά ή ρεαλιστικά, παρ’ το όπως θέλεις, έχω την αίσθηση πως και φλιτζάνι εσπρέσο να πιάσει με το χέρι του αυτός ο άνθρωπος, πάλι κάτι από θέατρο θα έχει η κίνησή του.
Αυτή την περίοδο ο Παπακωνσταντίνου ανεβάζει δύο παραστάσεις στο Θέατρο Olvio. Η μία είναι κωμωδία του Ιάκωβου Καμπανέλλη «ο Μπαμπάς ο Πόλεμος», η άλλη μία είναι -για δεύτερη χρονιά το- κωμικό διήγημα του Στρατή Μυριβήλη «Οι Κάλπηδες».
– Ανεβάζετε στο θέατρο “σήμερα” έργα Ελλήνων συγγραφέων του 20ου αιώνα. Να υποθέσω ότι η εποχή τους έχει κάτι ιδιαίτερο να σας πει;
Μας ενδιαφέρει η λογοτεχνία ως φορέας της ιστορίας. Έχουμε ασχοληθεί αρκετά με ελληνική λογοτεχνία κοντά στο 1900. Ένας λόγος είναι ότι χρονικά είναι μια απόσταση με το σήμερα ούτε πολύ μεγάλη ούτε όμως και μικρή. Αυτή η απόσταση μας επιτρέπει νομίζω να ρίξουμε μια καλή ματιά στο παρελθόν μας προκειμένου να καταλάβουμε καλύτερα το παρόν μας. Να δούμε δηλαδή το παρόν μέσα στην ιστορική του διαδρομή, από πού ερχόμαστε, πώς φτάσαμε εδώ, ώστε να σκεφτούμε πού μπορούμε και πού θέλουμε να πάμε. Τα έργα, πάντως, τα επιλέγουμε κυρίως με βάση τη λογοτεχνική τους αξία, τη θεματική τους, και τι μπορούμε εμείς να πούμε σήμερα με αυτά.
– Υπάρχει ανεξερεύνητο θεατρικό υλικό, περασμένων χρόνων, γραμμένο από Έλληνες που θα μπορούσε ν’ ανέβει στη θεατρική σκηνή σήμερα;
Υπάρχουν κείμενα που είναι γνωστά αλλά δεν ανεβαίνουν για διάφορους λόγους μέχρι που κάποια στιγμή, έρχεται η ώρα τους. Το 2020 ανεβάσαμε με τους «Πτωχαλαζόνες», στο «θέατρο Σταθμός», τον «Γάμο» του Μάριου Ποντίκα. Το έργο είχε ανέβει το 1979 στο «θέατρο Τέχνης» χωρίς να γίνει επιτυχία, και για 40 χρόνια δεν το ακουμπούσε κανείς, λόγω της σκληρότητας του θέματός του. Η παράστασή μας έκανε μεγάλη επιτυχία αλλά διακόπηκε απότομα με την πρώτη καραντίνα. Εν τω μεταξύ, ξέσπασε το κίνημα metoo και μετά το έργο το οποίο πραγματεύεται την υπόθεση ενός βιασμού, ανέβηκε από άλλο θίασο. Ο «Μπαμπάς ο Πόλεμος» που παίζουμε τώρα, είχε επίσης πρωτοανέβει στο «Θέατρο Τέχνης» το 1980 και από τότε δεν είχε ξαναπαιχτεί στην Αθήνα από επαγγελματικό θίασο, πιθανότατα λόγω των πολλών ρόλων που έχει. Εμείς βρήκαμε τις σκηνικές λύσεις και ανεβάσαμε το έργο με μόλις 8 ηθοποιούς. Αν όμως μιλήσουμε για μη θεατρικά κείμενα τότε, ναι, υπάρχουν πολλά αξιόλογα έργα όχι μόνο για να τα ανακαλύψουμε θεατρικά αλλά και ως αναγνώστες.
«Τι είναι πολιτικό θέατρο με απασχολεί πολλά χρόνια τώρα. Πλέον, έχω καταλήξει ότι επί της ουσίας πολιτικοί είναι οι όροι με τους οποίους κάνεις θέατρο. Να υπάρχουν δηλαδή καλές συνθήκες εργασίας, χωρίς κακοποιητικές σχέσεις, οι άνθρωποι να πληρώνονται στην ώρα τους και σωστά.»
– Γιατί δώσατε το όνομα «Πτωχαλαζόνες» στην ομάδα σας;
Η θεατρική μας ομάδα ξεκίνησε το 2012 με την κωμωδία του Αλ. Παπαδιαμάντη «οι Χαλασοχώρηδες». Δεν της δώσαμε όνομα, πολύ συνειδητά, γιατί θέλαμε να αντισταθούμε σε μια θεατρική μόδα της εποχής που πολύ συχνά κατανάλωνε την έννοια της ομάδας και βλέπαμε πολλές ομάδες να αποτελούνται από ένα μέλος.
Πέρσι, 11 χρόνια μετά, φτιάχνοντας την παράσταση «ο Μπαμπάς ο Πόλεμος», μια παράσταση που θυμίζει «Χαλασοχώρηδες», και θέλοντας να γιορτάσουμε την διαδρομή μας, αποφασίσαμε να αποκτήσουμε όνομα. Αντλήσαμε έτσι μια Παπαδιαμαντική λέξη από το πρώτο διήγημα που ανεβάσαμε στο θέατρο. «Πτωχαλαζόνες» λοιπόν, πτωχοί και αλαζόνες, δηλαδή ψωροπερήφανοι.
– Στην εποχή που ο εξευγενισμός πατρονάρει την ιδέα του εναλλακτικού σε κάθε μορφή έκφρασης, το θέατρο μπορεί να κρατήσει αναλλοίωτη την κοινωνική του διάσταση; Το ρωτώ αυτό γιατί συχνά οι θεατές λέμε πως η “επίσκεψη” σε θέατρο έχει ”την πολιτική της διάσταση”.
Τι είναι πολιτικό θέατρο με απασχολεί πολλά χρόνια τώρα. Πλέον, έχω καταλήξει ότι επί της ουσίας πολιτικοί είναι οι όροι με τους οποίους κάνεις θέατρο. Να υπάρχουν δηλαδή καλές συνθήκες εργασίας, χωρίς κακοποιητικές σχέσεις, οι άνθρωποι να πληρώνονται στην ώρα τους και σωστά. Τα τελευταία χρόνια, παλεύουν δύο διαφορετικές κουλτούρες στο θέατρο. Μια πιο δημοκρατική που αντιλαμβάνεται όλους τους συντελεστές μιας παράστασης ως συνδημιουργούς και μια πιο παλιά, ιεραρχική, με σκηνοθέτες αυθεντίες, απόμακρους στο βάθρο τους. Κάθε βήμα να ξεπεράσουμε την παλιά κουλτούρα είναι βαθιά πολιτικό θέατρο. Επίσης, με την ομάδα «Πτωχαλαζόνες» αντιλαμβανόμαστε το θέατρο ως ένα φόρουμ κοινωνικού διαλόγου. Με τα έργα που επιλέγουμε προσπαθούμε να μετακινήσουμε λίγο την ατζέντα εκεί που θεωρούμε εμείς ότι αξίζει κάτι να συζητηθεί. Η τέχνη προωθεί τον διάλογο σε θέματα που ήδη απασχολούν την κοινωνία, και αυτό μπορεί να το κάνει μια χαρά εκφράζοντας ξεκάθαρη άποψη. Απλώς, στην τέχνη δεν αναλογεί να προτείνει ολοκληρωμένες λύσεις και επομένως δεν είναι δουλειά της να κλείνει τα θέματα, αλλά αντιθέτως να τα ανοίγει, σπέρνοντας συνεχώς την αμφιβολία και την αμφισβήτηση.
– Τι είναι ο Στρατής Μυριβήλης για την ελληνική συγγραφική σκηνή;
Ο Στρατής Μυριβήλης είναι σημαντικός συγγραφέας, γνωστός σε όλον τον κόσμο κυρίως για την αντιπολεμική του λογοτεχνία. Τα ανεβάσματα των έργων του στο θέατρο έχουν αρχίσει να αυξάνουν κι έτσι μπορούμε να τον χαρούμε και από σκηνής.
– Τι είναι ο Ιάκωβος Καμπανέλλης για την ελληνική δραματουργία;
Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης είναι ίσως ο σημαντικότερος θεατρικός συγγραφέας του νεοελληνικού θεάτρου. Με τα χρόνια είναι πλέον κλασικός. Είναι στο χέρι των θιάσων να ανανεώσουν το ενδιαφέρον του κοινού για τα έργα του. Κάθε έργο αποκτά άλλη αξία ανάλογα με την ιστορική περίοδο που διανύουμε και την πολιτική, κοινωνική κατάσταση.
– Στο έργο σας ο Νεοέλληνας παρουσιάζεται ποικιλοτρόπως. Στη δική σας σκέψη ο Νεοέλληνας του 21ου αιώνα ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζει ώστε να διατηρήσει το ηθικό του ακμαίο, να προχωρήσει στον 22ο χωρίς να χάσει το DNA του;
Στην Ελλάδα νιώθουμε ότι ο ήλιος μας και οι θάλασσές μας αντισταθμίζουν τα προβλήματά μας. Νομίζουμε ότι το μαγικό ελληνικό καλοκαίρι τα λύνει όλα ή τουλάχιστον τα κάνει να μοιάζουν πιο υποφερτά. Νιώθουμε ότι ζούμε στην πιο όμορφη χώρα του κόσμου με το πιο υπέροχο κλίμα, κι έτσι η ελληνική πατέντα, η αρπακόλλα, η πονηριά, η αρπαχτή, η κατεργαριά, όλα αυτά τα στοιχεία κουλτούρας που μας κατατρύχουν στην Ελλάδα, δεν μας προβληματίζουν, αντιθέτως μάλιστα, τα αντιμετωπίζουμε ως χαριτωμένα. Επομένως, αν θα έβλεπα μια πρόκληση για τον Νεοέλληνα του 21ου αιώνα είναι η κλιματική αλλαγή, και να μη χάσει αυτό το όμορφο κλίμα, γιατί τότε θα πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά με τις παθογένειές του και να φτιάξει μια σοβαρή και λειτουργική πολιτεία.
– Τι είναι νέο στο θέατρο σήμερα;
Νέο είναι ό,τι προκαλεί ταραχή και ενθουσιασμό, ό,τι προκαλεί σκέψη και προβληματισμό. Νέο και ζωντανό είναι ό,τι προωθεί την ιδέα και το συναίσθημα, ό,τι προωθεί τα ανθρώπινα. Νέο είναι ό,τι ανανεώνει τη φόρμα και το περιεχόμενο, ό,τι ανανεώνει τον τρόπο και τον λόγο για τον οποίο κάνουμε θέατρο. Ο ναρκισσισμός και το attitude πάντως, όσο νέα και δροσερά κι αν είναι τα παιδιά που τον φέρουν, βρομάει παλιό και ψόφιο.
– Δύο παραστάσεις που σκηνοθετήσατε παίζονται στο Θέατρο Olvio. Η έννοια του θεάτρου ως δεύτερης κατοικίας σας ποια γεύση σας άφησε;
Στο θέατρο Olvio είναι αλήθεια ότι νιώθουμε σαν στο σπίτι μας. Μαζί με το «θέατρο Σταθμός» είναι τα δύο θέατρα που έχουμε ταιριάξει και έχουμε βρει φιλοξενία, συνεννόηση και καλή συνεργασία. Φέτος παίζουμε παράλληλα δύο κωμωδίες. Οι «Κάλπηδες» και «ο Μπαμπάς ο Πόλεμος» είναι δύο παραστάσεις που με έναν όμορφο και αστείο τρόπο συνομιλούν και θίγουν παθογένειες της χώρας μας.
Η ομάδα «Πτωχαλαζόνες» ανεβάζει στο θέατρο Olivio τις παραστάσεις «ο Μπαμπάς ο Πόλεμος» και «Οι κάλπηδες» σε σκηνοθεσία του Κώστα Παπακωνσταντίνου.
Προπώληση εισιτηρίων – Θέατρο Olvio ΕΔΩ
