Ο συγγραφέας Στρατής Τσίρκας γεννήθηκε στις 23 Ιουλίου 1911 στο Κάιρο και πέθανε στις 27 Ιανουαρίου 1980 στην Αθήνα
Το όνομά του συνδέθηκε, όσο λίγα στη μεταπολεμική ελληνική λογοτεχνία, με έναν έντονο και συχνά πολωμένο διάλογο: συγγραφέας της Αριστεράς ή κριτικός της; ιστορικός μάρτυρας ή ιδεολογικός αιρετικός; Η υποδοχή του έργου του —ιδίως των Ακυβέρνητων Πολιτειών— ξεπέρασε τα στενά όρια της λογοτεχνίας και άγγιξε τον πυρήνα της πολιτικής και ηθικής αυτοσυνείδησης της εποχής.
Η λογοτεχνική του πορεία ξεκίνησε από την ποίηση και την κριτική. Σταδιακά, όμως, στράφηκε στην πεζογραφία, αναζητώντας μια μορφή που να αντέχει το βάρος της Ιστορίας. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συμμετείχε ενεργά στην Αριστερά της Μέσης Ανατολής, εμπειρία που τον έφερε σε άμεση επαφή με τις εσωτερικές αντιφάσεις, τις συγκρούσεις και τα αδιέξοδα του κινήματος.
Η κορύφωση του έργου του ήρθε με την τριλογία Ακυβέρνητες Πολιτείες (1960–1965). Εκεί, μέσα από τη δράση σε Ιερουσαλήμ, Κάιρο και Αλεξάνδρεια, ο Τσίρκας κατέγραψε τη διάλυση των βεβαιοτήτων μιας ολόκληρης γενιάς.
Το έργο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, κυρίως από κομματικούς κύκλους, που το κατηγόρησαν για «αντι-αριστερή» στάση. Στην πραγματικότητα, ο συγγραφέας αμφισβητούσε όχι την ιδέα της συλλογικής δράσης, αλλά τον δογματισμό που ακυρώνει την ατομική ευθύνη.
Αφηγηματικά, ο Τσίρκας εισήγαγε τεχνικές μοντέρνας πεζογραφίας: πολλαπλές οπτικές, εσωτερικούς μονολόγους, χρονικές ασυνέχειες. Παράλληλα, ανέπτυξε σημαντικό κριτικό έργο, ιδίως για τον Καβάφη, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη νεότερη πρόσληψή του.
Στρατής Τσίρκας – 8 βασικά δεδομένα που σκιαγραφούν τη ζωή και το έργο του:
1 – Γεννήθηκε και μεγάλωσε στον ελληνισμό της Αιγύπτου.
Το πολυεθνικό περιβάλλον του Καΐρου τον διαμόρφωσε ως συγγραφέα «εκτός κέντρου», με βλέμμα στραμμένο τόσο στην Ελλάδα όσο και στην ευρύτερη Μεσόγειο.
2 – Ήταν αυτοδίδακτος λογοτέχνης.
Χωρίς πανεπιστημιακές σπουδές στη φιλολογία, απέκτησε βαθιά γνώση της ευρωπαϊκής μοντέρνας γραφής μέσα από συστηματική προσωπική μελέτη.
3 – Ξεκίνησε από την ποίηση και την κριτική.
Τα πρώτα του βήματα έγιναν στον χώρο της ποίησης, ενώ παράλληλα ανέπτυξε έντονη κριτική δραστηριότητα.
4 – Η εμπειρία της πολιτικής διάψευσης υπήρξε καθοριστική.
Οι διαψεύσεις και οι διώξεις στο εσωτερικό της Αριστεράς τον οδήγησαν σε βαθύ αναστοχασμό, όχι σε αποκήρυξη.
5 – Οι Ακυβέρνητες Πολιτείες αποτέλεσαν το κορυφαίο του έργο.
Η τριλογία αποτύπωσε τη διάλυση των ιδεολογικών βεβαιοτήτων μέσα στο ιστορικό χάος του πολέμου.
6 – Το έργο του προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις.
Κατηγορήθηκε για «αποστασία» και «αντικομματική στάση», γεγονός που τον απομόνωσε για χρόνια.
6-Υιοθέτησε μοντέρνες αφηγηματικές τεχνικές.
Πολλαπλές φωνές, εσωτερικός μονόλογος και θραυσματικός χρόνος τον φέρνουν κοντά στη μεγάλη ευρωπαϊκή πεζογραφία.
7 – Άσκησε επιδραστική λογοτεχνική κριτική.
Οι μελέτες του για τον Καβάφη συνέβαλαν καθοριστικά στη σύγχρονη πρόσληψή του.
8 – Καταξιώθηκε πλήρως μεταθανάτια.
Σήμερα θεωρείται κλασικός συγγραφέας, ακριβώς επειδή τόλμησε να θέσει την ηθική ευθύνη πάνω από την ιδεολογική πειθαρχία.
