Έζρα Πάουντ – Αμφιλεγόμενος μέχρι θανάτου, εκκεντρικός όσο δεν πάει άλλο, “περήφανα” πολυγραφότατος, κεντρική φιγούρα του μοντερνισμού στην ποίηση αλλά και σκληρός θιασώτης του ολοκληρωτισμού όπως εξελίχθηκε στον 20ο αιώνα.
Ο Έζρα Πάουντ είναι ένα ακόμη παράδειγμα πως το ταλέντο, ο ναρκισσισμός και η ευφυΐα μπορούν να μπουν στο επίκεντρο της λογοτεχνίας, να ορίσουν νέα κινήματα αλλά και να εργαλειοποιηθούν από τον φασισμό.
Ο Έζρα Πάουντ γεννήθηκε στις 30 Οκτωβρίου του 1885 και έφυγε από τη ζωή την 1η Νοέμβρη του 1971.
1. Το μεσαίο όνομα του Έζρα Πάουντ ήταν Λούμις. Ή μάλλον, ένα από τα μεσαία του ονόματα. Ο Έζρα Γουέστον Λούμις Πάουντ γεννήθηκε στο Αϊντάχο το 1885. Παιδική του φίλη ήταν η Χίλντα Ντούλιτλ, η οποία θα γινόταν γνωστή με τα αρχικά «H.D.» ως εκπρόσωπος του εικονισμού στην ποίηση. Αργότερα η Ντούλιτλ συνέγραψε μυθιστορήματα. Ο Πάουντ της ζήτησε να τον παντρευτεί το 1907, αλλά συνάντησε την άρνησή της, καθώς εκείνος φέρεται να έβλεπε παράλληλα άλλες δύο γυναίκες.
Ο Πάουντ ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από το λογοτεχνικό κίνημα γνωστό ως εικονισμός ή ιμαζισμός στα χρόνια 1913-1915 και θα συνεισέφερε επίσης στη μοντερνιστική ποίηση με μια σειρά από διάσημα ποιήματα, μεταξύ των οποίων το δίγραμμο αριστούργημα «Σε έναν σταθμό του Μετρό», το μακροσκελές ποίημα «Χιου Σέλγουιν Μώμπερλυ» (1920) και το πολύ μεγάλο ποίημα «Κάντο», το έργο ζωής του Πάουντ με περισσότερες από 800 σελίδες στο σύνολό τους.
Τα Κάντος είναι ένα τεράστιο έργο, που περιγράφεται από τον Χιου Κένερ ως το χρονικό της ζωής του ίδιου του Πάουντ και γράφτηκε σε μια περίοδο σχεδόν μισού αιώνα.
2. Το πρώτο δημοσιευμένο ποίημα του Έζρα Πάουντ ήταν σατιρικό και φιλοξενήθηκε από την τοπική του εφημερίδα το 1896, όταν ήταν 11 ετών. Σε αντίθεση με τον φίλο και συνάδελφό του μοντερνιστή ποιητή Τ.Σ. Έλιοτ, ο Πάουντ διέθετε μια τεράστια αυτοπεποίθηση από νεαρή ηλικία: ήταν κακός στο πιάνο, είχε ελάχιστο μουσικό ταλέντο κι όμως θα έπαιζε με απίστευτη αυτοπεποίθηση. Του άρεσε το τένις και ο φίλος του Φορντ Μάντοξ Φορντ περιγράφει πως έπαιζε σαν «μεθυσμένο καγκουρό». Λίγοι νέοι συγγραφείς εμφάνισαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση από τον Πάουντ.
3. Ο Έζρα Πάουντ επινόησε τον ποιητικό όρο «logopœia» (λογοποιία) για να περιγράψει «τον χορό του μυαλού ανάμεσα στις λέξεις». Επινόησε επίσης τη λέξη «periplum» για μια περιοδεία ή ένα ταξίδι που τελειώνει με την επιστροφή εκεί από όπου κανείς ξεκίνησε. Σύμφωνα με το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης, η λέξη «Whoops» καταγράφηκε για πρώτη φορά σε μια επιστολή του 1937 που έγραψε ο ποιητής.
4. Η αίσθηση της μόδας – ή η έλλειψή της – τον έφερε σε μπελάδες. Στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, όπου πήγε για σπουδές το 1901, ο Έζρα Πάουντ παραβίασε τη σύμβαση του κολεγίου φορώντας φανταχτερές κάλτσες, κάτι που απαγορευόταν να κάνουν οι πρωτοετείς φοιτητές. Κάποιοι δευτεροετείς φοιτητές τον πέταξαν σε μια λίμνη με κρίνους και αυτό του χάρισε το παρατσούκλι «Lily Pound».
Παρά την εξωτερική του σιγουριά και ζωντάνια, ο Πάουντ ήταν ένας μοναχικός νεαρός που απέφευγαν οι συνομήλικοί του στο Χάμιλτον, το κολέγιο της Νέας Υόρκης όπου ολοκλήρωσε την πανεπιστημιακή του εκπαίδευση. Ένας από τους καθηγητές του θυμήθηκε αργότερα ότι έβλεπε τον Πάουντ να περπατά πάντοτε μόνος στην πανεπιστημιούπολη, ποτέ με φίλους. Κατά μία έννοια θα ήταν πάντα μοναχικός ή ξένος: στο κολέγιο στη χώρα του και μετά στο εξωτερικό, στο Λονδίνο, στο Παρίσι, στην Ιταλία, αλλά και μετά τη σύλληψή του το 1945, στο ψυχιατρείο. Συνελήφθη για προδοσία κατά των Ηνωμένων Πολιτειών και αργότερα χαρακτηρίστηκε τρελός. Στη δεκαετία του 1930, ο Πάουντ είχε γίνει ένθερμος υποστηρικτής του ιταλικού φασισμού.
Λίγο μετά την άφιξή του Πάουντ στο Λονδίνο στις αρχές του εικοστού αιώνα, ο Φορντ Μάντοξ Φορντ περιέγραψε τα ρούχα του νεαρού ποιητή: «είχε ένα παντελόνι από πράσινη τσόχα μπιλιάρδου, ένα ροζ παλτό, ένα μπλε πουκάμισο, μια γραβάτα ζωγραφισμένη στο χέρι από έναν Ιάπωνα φίλο και ένα τεράστιο σομπρέρο. Όλα αυτά συνοδεύονταν από μια εκκεντρική γενειάδα και ένα μονό, μεγάλο μπλε σκουλαρίκι».
5. Το 1945, μια αμερικανική εφημερίδα έθεσε το ερώτημα: «Πρέπει να πυροβοληθεί ο Έζρα Πάουντ;» Λόγω της υποστήριξής του στον ευρωπαϊκό φασισμό, ο Πάουντ γινόταν ολοένα και πιο αμφιλεγόμενος, καθώς περνούσε το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα. Ο ειλικρινής αντισημιτισμός του στις δεκαετίες του 1930 και του 1940 είναι αναμφίβολα ένας λόγος για τον οποίο το έργο του δε διαβάζεται ευρέως όσο, για παράδειγμα, του Έλιοτ. Ωστόσο και η ίδια η ποίησή του είναι δύσκολη, ακόμα και από εκείνη του Έλιοτ.
Ο Πάουντ ήταν επίσης υποστηρικτής του ιταλικού φασισμού και γνώρισε τον Μουσολίνι τη δεκαετία του 1930. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έκανε κάποιες ραδιοφωνικές εκπομπές κατά της Αμερικής και των Εβραίων ενώ ζούσε στην Ιταλία. Συνεπεία αυτού, κατηγορήθηκε για προδοσία των ΗΠΑ λίγο μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και φυλακίστηκε στο νοσοκομείο St Elizabeths, ένα ψυχιατρικό ίδρυμα στην Ουάσιγκτον. Κάποια στιγμή αφέθηκε ελεύθερος και πέθανε στη Βενετία το 1972 με λίγους πλέον υποστηρικτές.
Ωστόσο, η κεντρική του θέση στον λογοτεχνικό μοντερνισμό είναι εξασφαλισμένη και υποστηρίχθηκε από τον επιδραστικό κριτικό Χιου Κένερ, του οποίου η λεπτομερής μελέτη, Η Εποχή του Πάουντ, τοποθετεί τον ποιητή (και όχι τον Τ.Σ.Έλιοτ) στο κέντρο της μοντερνιστικής ποίησης.
Σ’ ένα σταθμό του Μετρό
Τ’ όραμα εκείνων των προσώπων μες στο πλήθος
Πέταλα σε υγρό, σκούρο κλωνάρι
Μτφρ: Τάκης Μενδράκος
