Συνέντευξη | Ιωάννα Νιάχα:«…η μνήμη ενοχλεί και θεωρείται επικίνδυνη…». Προσωπικά για μένα αντάρτης δεν είναι απαραίτητα ο ένοπλος μαχητής. Μπορεί να είναι όποιος αντιστέκεται σε αδικίες, στερεότυπα ή καταπιεστικές καταστάσεις τόσο σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο όσο και σε προσωπικό.
Από τα πρώτα της βήματα στο Θέατρο των Αλλαγών, έως τη δημιουργία της ομάδας Fade-Out και τις προσωπικές της σκηνοθετικές δουλειές, η δουλειά της Ιωάννας Νιάχα κινείται ανάμεσα στη δραματουργία, την εκπαίδευση και την έρευνα πάνω στο σώμα και το αρχαίο δράμα. Έχει στο ενεργητικό της αρκετές σκηνοθεσίες, πολλαπλές συμμετοχές σε θεατρικές παραστάσεις ως ηθοποιός, ενώ παράλληλα έχει εργαστεί ως δασκάλα θεατρικής αγωγής.
Η παράστασή της «Ο τελευταίος αντάρτης» του Ανδρέα Ζαφείρη στο Θέατρο Άβατον, επιστρέφει σε μια από τις πιο φορτισμένες περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας, επιχειρώντας να γεφυρώσει το ντοκουμέντο με τη θεατρική αφήγηση. Μέσα από την πραγματική μαρτυρία του Τάκη Σάντρα και τις ιστορίες πέντε γυναικών μαχητριών του Δημοκρατικού Στρατού, η παράσταση φωτίζει όχι μόνο το ιστορικό γεγονός, αλλά και τις πολλαπλές, συχνά σιωπηλές, ανθρώπινες διαστάσεις του. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η σκηνοθέτις μιλά για τα όρια ανάμεσα στην ιστορία και τη σκηνή, τη σημασία της μνήμης σήμερα και τη μετατόπιση της οπτικής προς τις γυναικείες εμπειρίες του αγώνα.
Ντοκουμέντο ή θεατρική αφήγηση; Πως ισορροπεί η παράσταση ανάμεσά τους;
Η παράσταση κινείται μεταξύ των δύο. Αξιοποιεί δηλαδή τεκμήρια (ηχητικά αποσπάσματα τις ζωής του Τάκη Σάντρα και φωτογραφικό υλικό του ίδιου αλλά και τις δεκαετίας 1940-1950) που της δίνουν μια πιο ντοκιμαντερίστικη χροιά, τα οποία στη συνέχεια μετασχηματίζονται σε θεατρική δράση. Η ισορροπία επιτυγχάνεται επειδή το ιστορικό υλικό δεν παρουσιάζεται ως ένα στεγνό, άψυχο στοιχείο αλλά δραματοποιείται, αποκτά φωνή, συναισθηματική ένταση και σκηνική παρουσία. Έτσι το κοινό δεν «ενημερώνεται» απλώς αλλά «μπαίνει» στην δράση.
Γιατί σήμερα μια ιστορία από τα χρόνια του εμφυλίου;
Η επιστροφή στον Εμφύλιο δεν γίνεται απλώς για να θυμηθούμε το παρελθόν, αλλά για να κατανοήσουμε καλύτερα το παρόν. Ήταν μια περίοδος που εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε την πολιτική, τις ιδεολογίες και τις συγκρούσεις ενώ παράλληλα αναδεικνύονται διαχρονικά ζητήματα όπως ο διχασμός και η βία. Ζουμε σε μια εποχή όπου οι κοινωνικές εντάσεις επανεμφανίζονται, η ιστορία συχνά αμφισβητείται ή απλοποιείται. Η επιστροφή λοιπόν λειτουργεί ως υπενθύμιση αλλά και ως αφορμή για προβληματισμό. Η παράσταση λοιπόν, δεν μιλά μόνο για το τότε αλλά και για το σήμερα.
Η μνήμη της αντίστασης παραμένει επίκαιρη γιατί δεν είναι ουδέτερη
Πόσο «επικίνδυνη» ή επίκαιρη είναι ακόμη η μνήμη της εποποιίας της Αντίστασης στο σύγχρονο δημόσιο λόγο, σε μια εποχή που συστηματικά επιχειρείται το ξαναγράψιμο της ιστορίας
Η μνήμη της αντίστασης παραμένει επίκαιρη γιατί δεν είναι ουδέτερη. Μπορεί να λειτουργήσει είτε ως πεδίο έμπνευσης, είτε ως πεδίο ιδεολογικής σύγκρουσης. Σε περιόδους όπου επιχειρείται αναθεώρηση ή «εξομάλυνση» της ιστορίας, τέτοιες αφηγήσεις δυστυχώς επαναφέρουν ενοχλητικά ερωτήματα σχετικά με το ποιός γράφει την ιστορία και ποιά φωνή αποκλείεται;
Γι’ αυτό ενοχλεί και θεωρείται «επικίνδυνη», επειδή αντιστέκεται στη λήθη και στην απλοποίηση.
Μια ιστορία από πέντε ΄γυναίκες μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού. Τι αλλάζει όταν η οπτική μετατοπίζεται στις γυναικείες εμπειρίες για την πάλη για έναν καλύτερο κόσμο;
Η μετατόπιση στις γυναικείες εμπειρίες αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο που βλέπουμε τον αγώνα. Δεν παρουσιάζεται μόνο ως ηρωική ή πολεμική πράξη, αλλά ως μια ανθρώπινη εμπειρία που συνυπάρχουν ο φόβος, η απώλεια, η αντοχή και η αλληλεγγύη. Παράλληλα, αναδεικνύεται ότι οι γυναίκες δεν αγωνίζονται μόνο για έναν καλύτερο κόσμο γενικά, αλλά και για τις δικές τους απόψεις και θέσεις μέσα σε αυτόν. Επίσης η οπτική αυτή δίνει χώρο σε πιο σιωπηλές πλευρές της ιστορίας, όπως η φροντίδα, οι προσωπικές σχέσεις και τα εσωτερικά διλήμματα. Με αυτόν τον τρόπο η αφήγηση γίνεται πολυδιάστατη, προσφέροντας μια πιο αναλυτική εικόνα της εποχής αλλά και του αγώνα.
Ο Τάκης Σάντρας λειτουργεί ως αφηγητής-μάρτυρας. Αντιμετωπίζεται δραματουργικά ως ιστορικό πρόσωπο ή ως σύμβολο;
Ο Τάκης Σάντρας λειτουργεί διττά. Από την μια, φέρει την αυθεντία του μάρτυρα, προσδίδοντας ιστορική αξιοπιστία αλλά από την άλλη, δραματουργικά, μετατρέπεται σε ένα «σύμβολο». Ένα σύμβολο που εκπροσωπεί τη μνήμη, και την ανάγκη να ειπωθούν ιστορίες που αλλιώς θα χάνονταν. Δεν είναι μόνο ένας άνθρωπος που συμμετείχε στα γεγονότα εκείνης της περιόδου, αλλά μια φωνή συλλογικής εμπειρίας.
Σήμερα, τι σημαίνει άραγε «αντάρτης». Αν ο «τελευταίος αντάρτης» είχε φωνή σήμερα, τι πιστεύετε ότι θα μας έλεγε;
Προσωπικά για μένα αντάρτης δεν είναι απαραίτητα ο ένοπλος μαχητής. Μπορεί να είναι όποιος αντιστέκεται σε αδικίες, στερεότυπα ή καταπιεστικές καταστάσεις τόσο σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο όσο και σε προσωπικό.
Αν είχε φωνή σήμερα, ίσως να μιλούσε περισσότερο για ευθύνη. Την ευθύνη που έχουμε στο να θυμόμαστε, να αμφισβητούμε και να μην συμβιβαζόμαστε εύκολα με την αδικία. Ίσως να προειδοποιούσε ότι ο αγώνας δεν τελειώνει ποτέ, απλώς αλλάζει μορφές.
Η παράσταση «Ο Τελευταίος Αντάρτης» του Ανδρέα Ζαφείρη σε σκηνοθεσία Ιωάννας Νιάχα παίζεται στο Θέατρο Άβατον κάθε Τρίτη στις 21.00. Εισιτήρια μπορείτε να προμηθευτείτε ΕΔΩ
Κείμενο: «Ο Τελευταίος Αντάρτης» του Ανδρέα Ζαφείρη
Σκηνοθεσία: Ιωάννα Νιάχα
Σκηνικά-Κοστούμια: Ομάδα Fade-Out
Μουσική: Ομάδα Fade-Out
Φωτισμοί: Ιωάννα Νιάχα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Χιονία Χιωτέλλη
Γραφιστική επιμέλεια Αφίσας: Aristi
Φωτογραφίες/Trailer: Κοσμάς Α. Δημητριάδης
Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη
Ερμηνεία: Μαρία Καρύδη – Χάρις Μπεζιούλα – Δήμητρα Μυφτάρι – Λυδία Ορφανουδάκη – Κωνσταντίνα Ρουμελιώτη
