Παραγουάη – Το Σάββατο 28 Ιουνίου, στην πρωτεύουσα Ασουνσιόν, πραγματοποιήθηκε το Pride (Marcha del Orgullo). Η ίδια η ύπαρξή του έχει τη δική της βαρύτητα, σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να παλεύει με την αποδοχή της διαφορετικότητας
κείμενο και εικόνες – Αλεξάνδρα Φεφοπούλου
Παρόλο που κάποιες χρονιές η ημερομηνία της διοργάνωσής του ήταν στα τέλη Σεπτέμβρη, φέτος επιλέχθηκε ξανά η μέρα μνήμης της εξέγερσης του Stonewall για να ξεκινήσουν περίπου 3500 άτομα να παρελάσουν στον πιο κεντρικό δρόμο του ιστορικού κέντρου της πόλης.
Η πρόγνωση του καιρού δεν ήταν καθόλου αισιόδοξη: “Καταρρακτώδεις βροχές με πιθανότητα πλημμυρών” ανήγγειλε το δελτίο και σκέφτηκα πως το πιο πιθανό είναι να αναβληθεί, ωστόσο στα σόσιαλ μίντια, οι διοργανωτές διαβεβαίωναν πως αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Αδιάβροχο μπουφάν, μπότες και, πάμε!
Το κάλεσμα ήταν στις 16.00 στην Escalinata de Antequera, ένα σημείο με συμβολικό χαρακτήρα, καθώς εκεί πρωτοβγήκαν για να κάνουν “πιάτσα” οι τραβεστί* της Ασουνσιόν πριν χρόνια, όταν ακόμη οι σχέσεις μεταξύ ομοφύλων ατόμων ήταν παράνομες.
Όταν φτάσαμε είχαν ήδη ξεκινήσει και η συνάντησή μας με αυτό το πολύχρωμο ποτάμι που κατέβαινε περπατώντας ρυθμικά υπό τον ήχο των κρουστών, μας γέμισε ενθουσιασμό. Στην πλειοψηφία τους ήταν νέα άτομα, μέχρι 30-35 ετών, και ανάμεσά τους μερικές εξαιρέσεις – άνω των 45 – που απ’ ό,τι κατάλαβα ήταν κυρίως γονείς και άλλοι συγγενείς, που στήριζαν τους ανθρώπους τους.
Η Παραγουάη είναι μια συντηρητική χώρα. Μια τριακονταπενταετής (1954-1989) δικτατορία κι έκτοτε δεξιές πολιτικές και, φυσικά η καθολική εκκλησία, δεν έχουν αφήσει πολλά περιθώρια για το αντίθετο.
Στην Παραγουάη, η ομοφυλοφιλία ήταν εκτός νόμου μέχρι το 1990, συνεπώς έως και σήμερα τα ζητήματα ταυτότητας φύλου, αλλά και άλλα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, αντιμετωπίζονται δειλά από τις εκάστοτε κυβερνήσεις.
Γάμοι ή ακόμη και σύμφωνα συμβίωσης για ομοφυλόφιλα άτομα δεν προβλέπονται από το Σύνταγμα, η τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια είναι στα όρια της φαντασίας (αν και έχουν γίνει πράξεις τεκνοθεσίας από ομοφυλόφιλα άτομα, που ωστόσο αναγνωρίζονται ως μονογονείς, αφήνοντας έξω τον άλλο γονέα), τα τρανς άτομα παραμένουν στο περιθώριο, χωρίς να επιτρέπεται η αλλαγή του ονόματος στα κρατικά έγγραφα. Μέσα σε αυτό το κλίμα, κάθε μικρό βηματάκι προς την αναγνώριση δικαιωμάτων, παίρνει τη μορφή τεράστιου επιτεύγματος.
Το 2007 κατατέθηκε στο κοινοβούλιο πρόταση νόμου για τον ακριβή καθορισμό του θέματος των διακρίσεων, ωστόσο απορρίφθηκε σε πρώτη φάση και επαναφέρθηκε προς συζήτηση το 2015.
Το 2011 η διεύθυνση του υδροηλεκτρικού εργοστασίου Itaipú, το οποίο ανήκει στη Βραζιλία και την Παραγουάη, προέβλεψε την ασφάλιση και περίθαλψη των ομόφυλόφιλων ατόμων και των προστατευόμενων μελών των οικογενειών τους, που εργάζονται εκεί – αφού στη Βραζιλία κατοχυρώνονται νομικά τα δικαιώματά τους. Αυτό βοήθησε και τα άτομα που κατάγονται από την Παραγουάη και εργάζονται στο φράγμα.
To 2014 (δε βρήκα πιο πρόσφατα στοιχεία) σε μία έρευνα που έγινε στην Παραγουάη από το Pew Research Center, το 82% των ερωτηθέντων συμφώνησε με τη δήλωση «Η ομοφυλοφιλική συμπεριφορά είναι ηθικά λανθασμένη», ενώ μόνο το 10% διαφώνησε. Στην ίδια έρευνα, το 81% των ερωτηθέντων αντιτάχθηκε στο να επιτραπεί σε ομόφυλα ζευγάρια να παντρευτούν νόμιμα και μόνο το 15% των Παραγουανών το υποστήριξε.
Το 2016 επιτράπηκε στα τρανς άτομα να χρησιμοποιούν το όνομα της επιλογής τους στα έγγραφα των δημοσίων δομών υγείας – και παράλληλα οι εργαζόμενοι σε αυτές υποχρεώθηκαν να το δέχονται.
Το 2017 η ακτιβίστρια Ιρέν Ροτέλα Ραμίρες έγινε η πρώτη τρανς γυναίκα στην οποία επιτράπηκε η αλλαγή ονόματος στα επίσημα κρατικά έγγραφα. Ωστόσο εκκρεμεί έφεση που άσκησε η αρμόδια εισαγγελία.
Δεν υπάρχει νόμος που να απαγορεύει τις θεραπείες μεταστροφής στην Παραγουάη, ωστόσο από το 2022 απαγορεύεται στους επαγγελματίες υγείας να συμμετέχουν σε τέτοιου είδους πρακτικές.
Υπάρχει ο όρος “sexilio” που δημιουργήθηκε μέσα στην LGBTQ κοινότητα για να περιγράψει τα άτομα εκείνα που φεύγουν από τη χώρα λόγω της ταυτότητας του φύλου τους. (s)exilio – (σ)εξορία.
Θα μπορούσαμε να παραθέσουμε κι άλλα στοιχεία, όμως κάπου εδώ, το σύνθημα του φετινού πράιντ άρχισε να ακούγεται όλο και πιο δυνατά, το κεντρικό πανό που βρισκόταν στην κεφαλή της πορείας και τα δεκάδες χειρόγραφα καρτελάκια που το ακολουθούσαν, άρχισαν να χορεύουν κι αυτά στον ρυθμό των κρουστών και όσο προχωρούσαμε στην οδό Πάλμα, ήταν πια αδύνατον να μην το προσέξουν όσοι περαστικοί στέκονταν και μας κοιτούσαν: “DONDE EXISTIMOS, HAY REVOLUCIÓN” – (όπου υπάρχουμε, υπάρχει επανάσταση). Η τροπική καταιγίδα που όντως ξεκίνησε μετά την παρέλαση και μέσα σε λίγα λεπτά έκανε τους δρόμους να μοιάζουν με ποτάμια, δεν κατάφερε να ξεθωριάσει τα φανταχτερά χρώματα από τα πρόσωπα και τα κορμιά των ανθρώπων που το μόνο που διεκδικούν είναι να μπορούν να υπάρχουν.
* ο όρος τραβεστί χρησιμοποιείται στη Λατινική Αμερική από τα ίδια τα άτομα, που τον προτιμούν από τον όρο τρανς.
